एक सरकारी विद्यालयको दुरावश्था- निमाविमा २ राहत कोटा, ७ जना श्रोतमा

-नगेन्द्र अधिकारी

अनेकोट÷जिल्लामा दरवन्दी मिलान नहुँदाको पिडा यहाँको एक सरकारी विद्यालयले भोगिरहेको छ । २०६१ सालबाट सञ्चालन अनुमति पाएको अनेकोटको बालप्रतिभा निमाविमा हाल ९ जना शिक्षक कार्यरत छन् । २ जना प्रावि राहत कोटामा र वाँकी निजी श्रोतमा कार्यरत छन् । लभग्रिन नेपाल र लक्ष्मी प्रतिष्ठान नामक गैरसरकारी संस्थाले २ जनालाई तलव दिएर राखेका छन् भने अन्य गाविस लगायतका श्रोतमा भर पर्नुपर्ने वाध्यता छ ।
विद्यालयको भरपर्दो आर्थिक श्रोत समेत छैन । गाँउ विकास समितिले बार्षिक रुपमा छुट्याउने थोरै रकम, गैरसरकारी ंसंस्था , समाजसेवी, चन्दादाताको भरपर्नु पर्ने बाध्यता छ । अचम्म के छ भने सरकारी विद्यालयमा कार्यरत शिक्षकहरुले ५ महिनादेखिको तलव पाएका छैनन् । कतैबाट सहयोग जुटेपछि शिक्षकले पछिल्ला महिनाको भुक्तानी गर्दै आएको छ । शिक्षकहरुले दामासाही रुपमा ६ हजार पाउँदै आएका छन् ।
विद्यालयका प्रधानाध्यापक सन्तबहादुर तामाङ विद्यालयमा दरवन्दी र भरपर्दो श्रोत नहँुदा कठिनका साथ विद्यालय चलाइरहेको अनुभव सुनाउँछन् । “निकै गाह्रो छ, कतैबाट पैसा आएपछि पहिलेको महिनाको तलव खुवाउँछौ । ” उनले भने । जिल्लामा दरवन्दी मिलान प्रकृयामा रहेको सुनेका उनले आफ्नो विद्यालयमा पनि दरवन्दीको व्यवस्था गरिदिन सम्वन्धित सबैलाई आग्रह गर्छन् ।
विद्यालयका प्रधानाध्यापक कृष्णबहादुर श्रेष्ठ पनि दरवन्दी नहुँदा पठनपाठनमा समेत समस्या आइरहेको छ । “शिक्षकहरु न्युन पारिश्रमिकमा काम गर्न बाध्य हुनुहुन्छ, यसका बाबजुद पनि गुणस्तरीय शिक्षा दिन प्रयासरत छौँ ।
नियम अनुसार, विद्यार्थी संख्याको आधारमा कक्षा एक देखि कक्षा तीन चलेको विद्यालयमा २ दरवन्दी, १ देखि ५ सम्मको लाई ३ दरवन्दी, ६ देखि ८ चलेको विद्यालयलाई ४ दरवन्दी ९ र १० चलेको विद्यालयमा न्युनतम ५ दरवन्दी दिनुपर्ने वाध्यताकारी अवश्था छ । यसलैलाई आधार मान्दा पनि विद्यालयले न्युनतम ३ सरकारी दरवन्दी प्राप्त गर्नुपर्ने देखिन्छ । कक्षा ७ सम्म चलेको विद्यालयमा हाल १ सय ९६ जना विद्यार्थी छन् । अधिकाशं जनजाती छन् ।
हाल जिल्लामा प्राथमिक तहमा ४ सय ३८ दरवन्दी बढी छन् । निमाविमा ३०५ दरवन्दी नपुग छन् भने मावि तहमा १ सय ६७ दरवन्दी नपुग छन् । तरपनि विभिन्न कारणहरुले दरवन्दी मिलान हुन सकिरहेको छैन । जिल्ला शिक्षा अधिकारी राजनैतिक दलहरुले सहमति गरिसकेकाले यो समसया छिट्टै समाधान हुने बताउँछन् । “दरवन्दी मिलान प्रकृयामा छ, आवश्यकताका आधारमा सबै विद्यालयमा छिट्टै दरवन्दी मिलान गर्छौ । ” उनले बालप्रतिभा निमाविलाई पनि कानुनको परिधी भित्र रहेर दरवन्दी मिलान हुँदा अनिवार्य सहयोग गर्ने प्रतिवद्धता व्यक्त गरे । उनले जिल्लाभरीको साझा समस्यालाई राजनैतिक दल, शिक्षक संघ संगठनकै सहमतिमा टुङगाउने पनि बताए ।
जिल्ला शिक्षा कार्यलयका अनुसार, अहिले जिल्लाका करिव १ सय विद्यालय शुन्य दरवन्दीको अवश्थामा छन् ।