‘कृषि प्राविधिकको कमी र न्यून लगानीका कारण नेपालको कृषि क्षेत्र पछाडी परेको छ’ सहदेवप्रसाद हुमागाईं, वरिष्ठ कृषि विकास अधिकृत, जिल्ला कृषि विकास कार्यालय, धुलिखेल, काभ्रेपलाञ्चोक

० नेपाल सरकारले कृषि क्षेत्रमा गरेको लगानी प्रति तपाई कत्तिको सन्तुष्ट हुनुहुन्छ ?
– नेपाल सरकारको कृषि क्षेत्रमा गरेको लगानी पक्कै पनि पर्याप्त त छैन । तर पनि अहिलेको अवस्थामा जति बजेट प्राप्त भएको छ त्यसलाई प्राथमिकरण गरि सही योजना निर्माण गरेर एकिकृत रुपमा कार्यक्रम लागु गर्नसके यसैबाट पनि धेरै प्रतिफल प्राप्त गर्न सकिन्छ ।
० हावापानी परिवर्तनले कृषिमा पारेको प्रभाव के पाउनुभएको छ ?
– हावापानी परिवर्तनले कृषि क्षेत्रमा प्रभाव पार्न थालेको भन्ने विषयमा विभिन्न अध्ययन अनुसन्धानका प्रतिवेदनहरुले पनि देखाएका छन् । हाम्रै यस यस जिल्लामा पनि पानीका स्रोतहरु बिस्तारै घट्दै गईरहेको, खोलानालाहरुमा पानीका वहाव कम हुँदै गईरहेको, लामो समयसम्म खडेरी पर्ने, तुषारो बढी पर्ने यी आदि कारणहरुले गर्दा कृषि उत्पादन र उत्पादकत्वमा असर पार्न थालेको महसुस गरेको छु ।
० जिल्ला कृषि विकास कार्यालयले कृषकहरुलाई के कति कार्यक्रम छुट्याउनुभएको छ ?
– हामीलाई प्राप्त बजेटलाई जिल्लाका कृषकहरुको आवश्यकता र माग अनुसार कार्यक्रमको प्राथमिकीकरण गरी कार्यक्रम संचालन गर्ने गरिएको छ । कृषकहरुको आवश्यकता अनुसार यो बजेट पर्याप्त त छैन तर पनि बजेटको अधिकतम सदुपयोग गर्न प्रयास गरिएको छ ।
० विउबिजनका कार्यक्रमहरु जिल्लामा के कस्तो अवस्थामा छन् ?
–  यस जिल्लामा अन्नबालीहरुको बीउ उत्पादन कार्यक्रमलाई प्राथमिकतामा राखी कार्यक्रमहरु संचालन भईरहेका छन् । खासगरी मकैको बीउमा हाम्रो जिल्ला आत्मनिभएर हुन प्रयास गरिरहेको छ । तरकारीका बीउ उत्पादन कार्यक्रम अन्य गैह्रसरकारी संस्थासँग समन्वय गरि अगाडी बढिरहेको छ ।
० सेवा केन्द्र विस्तारमा कृषि विकास कार्यालयले के कार्यक्रम राखेको छ ?
– कृषि विकास कार्यालय अन्तर्गत संचालित विद्यमान सेवा केन्द्रहरुको अवस्थिति र संख्याले जिल्लाका बहुसंख्यक कृषकहरुलाई सहज र सरल ढंगले सेवा प्रभाव गर्न सकिरहेको छैन । यस समस्यालाई मध्यनजर गरी सेवा केन्द्रहरुको संख्या विस्तार गर्न माथिल्लो निकायहरुलाई जानकारी गराईको छ । हामीलाई प्राप्त जानकारी अनुसार निकट भविष्यमा यस जिल्लामा सेवाकेन्द्रको संख्यामा बृद्धि हुनेछ । सेवाकेन्द्रहरुको संख्यामा बृद्धि भएमा डाँडापारी, रोशीपारी, कोशीपारी, तिमाल क्षेत्र र मण्डन क्षेत्रलाई प्राथमिकतामा राखि सेवाकेन्द्रको विस्तार गरिनेछ ।
० नयाँ प्याकेज कार्यक्रमबारे बताइदिनु हुन्छ कि ?
– यस वर्ष जिल्ला कृषि विकास कार्यालयले पूर्ण बजेट प्राप्त गर्न नसकेको सन्दर्भमा हामीले प्राथमिकतामा राखेका अधिकांश कार्यक्रमहरु संचालन गर्न नसकिने अवस्था रहेको छ । तर पनि बीउ उत्पादन, तरकारी उत्पादन, फलफुल उत्पादन, मौरी, च्याउ उत्पादन, साना सिँचाई बजार संकलन केन्द्र निर्माण कार्यक्रमहरु संचालनमा रहेका छन् ।
० हालै जापान जाने प्रतिनीधि मण्डलमा तपाई सरिक हुनुभयो, नेपाल र जापानमा कृषिको कत्तिको भिन्नता पाउनुभयो ?
– नेपाल र जापानको कृषि प्रविधिमा खासै भिन्नता नरहेता पनि जापानको कृषि व्यवसाय व्यवस्थित रहेको पाएँ । जापानमा कृषि पेशामा संलग्न कृषकहरु २% मात्र रहनुले पनि त्यहाँको कृषि व्यवसायलाई व्यवस्थित गर्न सम्भव भएको जस्तो लाग्छ । हाम्रो देशमा अधिकांश कृषि पेशामा संलग्न भएको हुनाले कृषकहरुले प्राप्त गर्ने सेवा र सुविधा अपर्याप्त छन् । हाम्रो देशको भौगोलिक बनावट, कृषि प्राविधिकहरुको न्यून संख्या, कृषि व्यवसायमा आधुनिकीकरण हुन नसक्नु, कृषिमा न्यून लगानी आदि कारणले गर्दा जापानको कृषि भन्दा नेपालको कृषि पछि परेको जस्तो लाग्छ । जापानका कृषकहरुलाई राज्यबाट प्रशस्त अनुदान, बिमा र उत्पादनको बजारीकरणमा पूर्ण सहयोग रहेको छ ।
० भ्रमणबाट फर्केर जिल्लामा कस्तो कार्यक्रम बनाउने अठोट गर्नुभएको छ ?
– बजारको माग अनुसार उत्पादन कार्यक्रम, कृषि समूह, सहकारीहरुलाई प्राविधिक रुपमा बनाउने खालका कार्यक्रम, गुणस्तरयुक्त उत्पादनमा सहयोग पु¥याउने कार्यक्रम संचालन गर्न उपयुक्त हुने देखिन्छ । यसको लागि पर्याप्त बजेटको आवश्यकता रहने भएकोले हाम्रो मात्र अठोटले यस उद्देश्य पूरा हुने देखिँदैन । यसको लागि जिल्ला भित्र रहेको सम्बन्धित सबै सरोकारहरुको बीचमा समन्वय र सहयोगको आवश्यकता महसुस गरेको छु ।
० अन्तमा ?
– अन्तमा यस साप्ताहिक मार्फत जिल्ला कृषि विकास कार्यालयको बारेमा जानकारी गराउन पाएकोमा धन्यवाद दिन चाहन्छु । साथै, आगामी अंकहरुमा कृषि सम्बन्धी सामग्रीहरु राख्न समेत अनुरोध गर्दछु ।