खेत बचाउन माझीहरुको सक्रियता

चण्डेनीमण्डन ÷ काभे्र र सिन्धुपाल्चोकको सिमाना इन्द्रावती नदी किनारा स्थित काभे्रको आँपचौरमा रहेका माझी समुदायहरु अहिले बगरमा रहेको आफ्नो खेत बचाउने अभियानमा लागेका छन् ।
हरेक दिन इन्द्रावती नदीमा माछा मार्न र घट्ट तथा डुङ्गा चलाउन जाने उनीहरु पछिल्लो एक दशक यता नदीमा माछा पनि पाइन छोडेको र आधुनिक मिलहरुको प्रयोगले घट्ट पनि चल्न छोडेका कारण बगर खेत बचाउने अभियानमा लागेका हुन् ।
कुनै विकल्प नभए पछि आफ्नो नाउँमा थोरै मात्र जग्गा भएका काभे्र चण्डेनीमण्डन –२, आँपचौरका माझीहरुको पछिल्लो समयको दैनिकी आसपासका छिमेकीहरुको खेतबारीमा ज्याला गर्न जाँदैमा बित्ने गरेको छ । ज्याला मजदुरी गरेर दिक्क भएका यीनै माझीहरु अहिले सक्रिय छन्, आफ्नो खेत बचाउने अभियानमा । इन्द्रावती नदी किनारामा भएको सार्वजनिक जग्गा (बगर) मा वर्षौं देखि खेती गर्दै आएका माझीहरु वर्षेनी त्यो खेत नदीमा आएको वाढीले बगाउँदा दिक्क हुने गरेका थिए । खेत बचाउने कुनै विकल्प देखेका थिएनन् , उनीहरुले । एक वर्ष खेत बनायो अर्को वर्ष बगरमा परिणत हुने गरेको समस्या लिएर समाधानका लागि गाविस र जिविस सम्म पुगेका थिए, माझीहरु । गाविसले दिएको थोरै सहयोगले अलिअलि मात्र काम गर्न सकेका यी वासिन्दाहरुको दैनिकीमा पछिल्लो एक वर्ष यता पुरै परिवर्तन भएको छ । उनीहरुको दैनिकीमा परिवर्तन ल्याईदिएको छ , जल उत्पन्न प्रकोप न्युनिकरण डिभिजन कार्यालय ,भक्तपुरले । यस संस्थाको सहयोगले यहाँका ६० घर परिवारका करिब पाँच सय वासिन्दाका लागि ४ सय रोपनी खेत बचाउन सकिने निश्चित भए पछि माझीहरु अहिले ढुक्क मात्र भएका छैनन् , अब अरुको खेतमा ज्याला गर्न जानु नपर्नेमा खुशि पनि देखिएका छन् ।
चण्डेनीमण्डन गाविसकै अहिले सम्मको सबै भन्दा ठुलो यस योजनाका लागि संस्थाले कामको प्रारम्भिक चरणमा २२ लाख रुपयाँ बराबरको आर्थिक सहयोग गरेको छ । योजनाको सम्पुर्ण काम सक्न करिब ४ वर्षको समय लाग्ने र ४ करोड रुपयाँ बराबरको खर्च हुने अनुमान गरिएको छ । चार सय रोपनी खेत जोगाउन इन्द्रावती नदी किनारामा सात सय मिटर लामो बाँध निर्माण गर्नु पर्ने हुन्छ । अहिले यहाँका माझीहरुले काममा सक्रियता देखाएर एक सय मिटर बाँध निर्माण गरिसकिएको र ४ सय पचास थान तारजाली भर्ने काम सम्पन्न भई सकेको संस्था प्रतिनिधी राजन दंगालले जानकारी दिए । उनी भन्छन्–‘ अब यहाँका माझीहरुको दैनिक जीवनमा ठुलो परिवर्तन हुने निश्चित छ । ’
सामाजिक, आर्थिक , राजनितिक र शैक्षिक रुपमा वर्षौं देखि पुरै पछाडि रहेका यहाँको माझी समुदाय अहिले आफैं पनि दंग छ । यसरी बगर खेतलाई जोगाउन सकिएला भनेर थोरै पनि नसोचेका स्थानिय युवा राजु माझी भन्छन्–‘ बगरको खेत बचाउने र बस्ती जोगाउने हाम्रो सपना पुरा हुन लाग्दा हामीलाई खुशि लागेको छ ।’ तर यति ठुलो योजनाको काम शुरु गरिंदा यहाँको माझी समुदाय बाहेक राजनितिक दलका स्थानिय प्रतिनिधीहरु तथा अन्य समुदायले यस तर्फ अलिकति पनि ध्यान नदिएकोमा भने आफु निराश रहेको उनले बताए । जे भए पनि आफ्नो लागि राम्रै कामको शुरुवात गरेको चण्डेनीमण्डनका माझीहरुको सामुहिक भनाई छ –‘ अब हाम्रा दुःखका दिनहरु विस्तारै सकिदै जाने छन् । ’
गएको वर्ष देखि शुरु गरिएको यस अभियानमा पहिलो चरणको काम सकिएपनि यस वर्ष दोस्रो चरणको काम हुनु पर्ने हो । तर अहिले सम्म यस तर्फ कुनै काम भएको छैन । ‘हामीले संस्थालाई अनुरोध गरेका छौं । केहि समय पछि नै काम शुरु हुने आश्वासन आएको छ । हेरौं के हुन्छ । ’ – राजु माझीले भने ।
संस्थाकै आर्थिक सहयोग र जनश्रमदानबाट आफूहरुको खेत बचाउने अभियान पुरा हुने यहाँका माझी समुदायले आशा गरेका छन् ।