स्मृतिपटलमा सहिद कमरेड पासाङ

महान जनयुद्धको सरगर्मी ह्वात्तै बढेको बेला । क्रान्तिकारी जिन्दगीहरू बम र बारुदले डढेको बेला । मार्क्सवादी दर्शन र साहित्यहरू जताततै पढेको बेला । खेत-खलिहान, खोला-खोल्सी, लेक-बेंसी, दून र टारहरूमा जनताको बीभत्स लासहरू सडेको बेला । दिनरात दुश्मनसँग जीवन मरणको लडाइँ लडेको बेला । क्रान्तिका अजम्बरी सम्झनाहरू स्मृतिपटलमा गढेको बेला । जनयुद्धका उच्च-उच्च मन्जिलहरू अनवरत रूपमा चढेको बेला । हाम्रा जिन्दगीहरू कष्टपूर्ण भए पनि निकै रमाइलो थियो । कमरेडली भावना थियो । समानता थियो । साम्यवादी सपना थियो । केहीको पनि स्वार्थ थिएन । केहीको पनि लोभ लालच थिएन । थियो त सिंगो क्रान्ति पूरा गर्ने अप्रतिम मक्सद । एउटा  चक्लेट पनि फुटाएर बाँडेर खाईने समय थियो । जनताको झुपडी नै निकै प्यारो थियो । ‘ परिवार, निजी सम्पत्ति र राज्यको उत्पत्ति ‘ भन्ने महान गुरु क. एंगेल्सको किताब खुब पढिन्थ्यो । क. लेनिन को ‘ राज्य र क्रान्ति ‘ । क. मार्क्सको कहालीलाग्दो जीवनी । क. स्टालिनको वीरतापूर्ण लडाईंहरू । क. माओको ‘ सैन्य संकलित रचना ‘ र ‘ दुर्लभ रचना ‘ अनि क. चाउ एन लाई को ‘ कार्यकर्ता र  कार्यनीति ‘ खुब पढिन्थ्यो । स्कुल पढ्दा पढ्दै चौध वर्षको कलिलो उमेरमा कथित बुर्जुवा शिक्षाको किताब फालेर क्रान्तिको दावानलमा होमिनु चानचुन कुरा थिएन । बुर्जुवा शिक्षाको सट्टामा जनवादी शिक्षा पढ्ने भनेर आफूभन्दा अग्लो बन्दुक बोकेर उकाली-ओराली, भीर-पाखा, हिमाल-पहाड-तराई, गाउँ-बेंसी, जताततै कुदेको याद अझै पनि ताजै छ । किताब बोक्ने झोलामा बारुद कोचेको याद पनि ताजै छ । यही न्यायपूर्ण लडाइँको दौरानमा हजारौं सहयोद्धाहरूलाई गुमाएको क्षणहरू पनि स्मृतिपटलमा क्यामेराको रिल घुमे झैं घुमिरहन्छन । एउटै फर्मेशनमा हिंड्दै गरेको साथी ढलेर श्रद्धाञ्जली चढाउँदै हिंडेको यादहरू पनि ताजै छ । यसै शिलशिलामा मैले आफूभन्दा अग्रज योद्धा, महान सहिद क. तेन्जी शेर्पा (पासाङ) को बारेमा केही शब्दहरफहरू कोर्न गईरहेको छु । यति लामो समयपछि स्मरण गर्न गईरहेको छु ।

        काभ्रेपलान्चोक जिल्ला पनि पहिलेदेखि नै क्रान्तिको उर्वर भूमि थियो । काभ्रेली जनताले इतिहासकालदेखि नै विद्रोहको मशाल दन्काएका थिए । क्रान्तिको आवाज घन्काएका थिए । यसैगरी जनयुद्धको शुरूवात कालमै काभ्रे जिल्लामा सामन्त-सुदखोरहरूमाथि सशक्त कार्वाही भएको थियो । र राज्यको फौजी संयन्त्रहरूमाथि वीरतापूर्वक धावा बोलिएको थियो । मेच्छेपौवा प्रहरी चौकी र फलाँटे प्रहरी चौकी अनि भीमखोरी प्रहरी चौकीमाथि धावा बोलिएपछि काभ्रे जिल्लामा राज्यले एकपछि अर्को गर्दै दमनको शृंखलाहरू बढाएको थियो । त्यसैले पनि काभ्रेली जनताहरू क्रान्तिकारी भएर जुर्मुराएका थिए । जताततै आक्रोश र आवेगहरू समुद्रको ज्वारभाटा झैं उठेको थियो । त्यही दौरानमा म पनि स्कुल पढ्नेबेला देखि नै क्रान्तिकारी विद्यार्थी संगठनमा आबद्ध हुँदै काम गर्दै आएको थिएँ । मलाई पनि परिवर्तनको नाराले भित्रैसम्म छोएको थियो । विद्यार्थी संगठनमा काम गर्ने शिलशिलामा नै (म सानै उमेरको हुँदा नै) क. पासाङसँग भेट भएको थियो । सानै उमेरमा भेट भए पनि क. पासाङको सम्झना भने ताजै छ । उनको आकृति दिल दिमागमा जस्ताको तस्तै बसेको छ । उनको गहिरो छाप परेको छ ।सर्वप्रथम विश्वको सर्वोच्च शिखर  सगरमाथामा नेपालको झण्डा फहराउने साहसिक शेर्पा परिवारमा जन्मेका क. पासाङ बहुप्रतिभाका धनी थिए । आई. ए. सम्मको औपचारिक शिक्षा हाँसिल गरेका क. पासाङ निकै बौद्धिक थिए । निकै तार्किक पनि थिए । राजनीतिक र सैद्धान्तिक रूपमा घन्टौंसम्म बहस गर्न रुचाउँथे । मार्क्सवादी दर्शन र  साहित्यमा खुब दिलचस्पी राख्थे । सबैसँग समान व्यबहार गर्ने मिलनसार थिए । तर उनलाई राजनीतिक फाँट भन्दा सैन्य फाँट नै उचित लागेकोले  पूर्णकालिन भएको केही समयपछि नै उनी जनमुक्ति सेनाको फर्मेशनमा रहेर काम गर्न थालेका थिए ।

       पूर्वी कमान्डको सवालमा कुरा गर्नु पर्दा २०५५ सालमा ” किलो शेरा टू ” अप्रेसन (खोज र मार) भन्ने पुलिस अप्रेसन लागू भएपछि धेरै ठूलो दमन भयो । यातना, हत्या र धरपकड भयो । तत्कालीन गिरिजा प्रसाद कोइरालाको सरकारले चलाएको अप्रेसनमा धेरै जनताको बलीदानी भयो । काभ्रे जिल्लाको सन्दर्भमा पनि ठूला ठूला नरसंहारका घटनाहरू भए । काभ्रे जिल्लाको साथीहरू परेका ललितपुर जिल्लाको ठूला दुर्लुङ्ग घटना निकै हृदयविदारक भयो । त्यो घटनाले मेरो मन मस्तिष्कमा पनि नराम्रो प्रभाव पार्‍यो । काभ्रे जिल्लाकै अनेकोटमा जनताका गीत गाउँदै हिंड्ने सात जना कलाकारहरूलाई घर घेरा हालेर जिउँदै जलाएर मारियो । राज्यले यति ठूलो दमन गरेपछि हामी पनि चुप लागेर बस्नुहुन्न भन्ने लागेर म पनि संगठनमा आवद्ध हुन थालेकी थिएँ । त्यही बेलादेखि नै दमन र हत्याको शृङ्खला नरोकिएपछि २०५६ सालदेखि पूर्वमा क्रान्तिको ठूलो उभार आयो । बदलाभावले ओतप्रोत भएका जनताहरू गाउँ गाउँबाट बस्ती बस्तीबाट वर्षाको भेल झैं उर्लिए । संगठित भए । पार्टी र क्रान्तिलाई भरमग्दूर सहयोग गरे । दिलैदेखि सहयोग गरे । गोली बारुद किन्नलाई चन्दा उठाएर दिए । डोकोमा खाना बोकेर छापामारहरूलाई जङ्गलसम्म पुर्‍याए । हजारौं हजार युवा युवतीहरू बन्दुक बोक्न तँछाडमछाड गर्दै क्रान्तिमा सहभागी भए । यही उभारसँगै क. पासाङ पनि पूर्णकालिन भएका थिए । मृत्यु या मुक्तिको शपथ खाएका थिए । हुन त उनको परिवारले जनयुद्धको शुरूवातदेखि नै क्रान्तिलाई सहयोग गर्दै आएका थिए ।  छापामारहरूलाई गाँस बास दिएर लुकाएका थिए । सोझो र ईमान्दार जातिमा पर्ने शेर्पा जातिले कहिल्यै पनि पार्टी  र क्रान्तिलाई घात गरेनन् । कहिल्यै सि.आई. डि. सुराकी गरेनन । आफ्नै वर्गको मुक्तिको लागि एकोहोरो क्रान्तिमा लागिरहे । पार्टीलाई प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्ष रुपमा सहयोग गरिरहे । आफ्ना ठूला-ठूला घरहरूमा छापामारहरुका ठूला-ठूला सँख्याहरूलाई लुकाउने काम गरे । आफ्नो घरमा जे छ त्यही पकाएर  खुवाए । हिमाली भेगका सुरक्षीत बाटाहरू देखाउने काम गरे । जङ्गलै जङ्गल पर्ने बाटाहरू देखाए । परेड खेल्नको लागि सैन्य शिविरहरू सन्चालन गर्नको लागि जङ्गलको बीचमा ठूला-ठूला मैदान परेका खर्कहरू देखाए । छापामारहरू लडाइँमा घाइते हुँदा हिमाली जडिबुटी लगाएर निको पार्ने काम गरे । कता कता मुना मदनको कथाको पटाक्षेप पनि भयो कि झैं लाग्थ्यो । यो जातिले गरेको क्रान्तिप्रतिको अमूल्य योगदान थियो । क्रान्तिप्रतिको निष्ठाभाव र आदर्श थियो । यी ईमान्दार जातिको मूल्यांकन इतिहासले एक दिन अवस्य गर्ला भन्ने आशा लिएकी छु । तर अहिलेको देशको स्थिति हेर्दा बलीदानको उपलब्धि खेर जाने त होइन ? चिन्ताको विषय बनेको छ ।

        यसरी क्रान्तिकारी विचारधाराले लैस भएका पासाङको जन्म बुबा निमरिन्जी शेर्पा र आमा पासाङ ङिमी शेर्पाको कोखबाट २०३६ साल वैशाख एक गते दोलखा जिल्लाको साविक श्यामा गा.वि.स. वडा नं ४, हाल जिरी नगरपालिका वडा नं १ शेर्पा गाउँमा भएको थियो । सानैदेखि तेज बुद्धि भएका क. पासाङले जिरी एपार्ड बोर्डिङ स्कूलबाट माध्यमिक तहको शिक्षा हाँसिल गरेका थिए । सानैदेखि चंख र चतुर क. पासाङले जनयुद्धमा लागेपछि या जनमुक्ति सेनामा भर्ना भएपछि दोलखाको चिउरीखर्क एम्बुस, मैनापोखरी मोर्चा, रामेछापको दोरम्बा, सिन्धुपाल्चोकको ठोकर्पा । रामेछापकै धोबी कार्वाहीदेखि २०५९ वैशाख २२ गते संखुवासभाको चैनपुर मोर्चामा लड्दा लड्दै उच्च शहादत भयो । क. पासाङ जस्ता हजारौं सहिदहरूको बलिदानीबाट प्राप्त भएको गणतन्त्र, संघीयता, धर्मनिरपेक्षता, समानुपातिक, समावेशी नेपाल । धरापमा नपरोस् । जनयुद्धको शक्ति केन्द्रीकरणको अभियानमा लड्दा लड्दै उच्च शहादत प्राप्त गर्ने महान योद्धाप्रति हार्दिक श्रद्धासुमन !!!