पनौतीका पुराना कुरा

(पुरातत्वविद् उद्धवप्रसाद आचार्य, इन्द्रेश्वरका पुजारी शिवप्रसाद जंगमबाट)
राजा भूपतीन्द्र मल्लले श्रीचण्डिकादेवीको मन्दिरको प्रतिष्ठा गर्ने सन्दर्भमा आफ्नो इष्टदेवीको प्रसन्नताको लागि गरेका बलिपूजाको लेखनबाट प्रारम्भ भएको यस ग्रन्थमा देवताको ध्यान, अङ्गन्यासको विधि, आत्मपूजाको विधि, मालिनीदण्डकस्तोत्र, योगिनीको बलिविधि, पञ्चबलीपूजा, त्रिदेवपूजा लगायतका पूजाविधिहरु छन् ।
शिशक्तिसमरसत्वमहामायास्तोत्र, समयबलि, विधि प्रकारका मुद्राहरु, विभिन्न देवदेवीका गायत्री, क्षेत्रपालको विशेष पूजाविधि, गणेशपूजा, कुलशशोधनविधि, कौमारी पूजा, जलपात्रपूजा, मानेश्वरी चामुण्डा पूजा, मानेश्वरी पीठपूजा, नित्यश्वरपूजाविधि, महालक्ष्मी पीठपूजा आदि विधिहरु उल्लेख गरिएका छन् । राज भूपतिन्द्र मल्लले गरेको पनौती किल्लाको प्रतिष्ठा विधि त्यस अन्तर्गतका चण्डिका देवी लगायतका मन्दिरको प्रतिष्ठा विधिहरु उल्लेख गरिएको यस ग्रन्थमा यदाकदा नेवारी भाषाको प्रयोग गरिएको छ । भाषाका केही त्रुटिहरु भेटिन्छन् । कुटाक्षरी मन्त्रहरुको प्रयोग पनि गरिएको छ र पूजाविधिमा विशेषगरी मुद्रा, बलि र सम्बन्धित देवदेवीका गायत्रीमन्त्रको उल्लेख गरिएको छ । लेखन समय र लेखकको नाम उल्लेख छैन ।
राजा भूपतीन्द्र मल्लले पनौतीको किल्ला (घर) प्रतिष्ठाका सन्दर्भमा आफ्नो इष्टदेवताको प्रसन्नताले लागि चण्डीदेवीको मन्दिर निर्माण गरी प्रतिष्ठा गरेका विधि उल्लेख गरिएको प्रस्तुत ग्रन्थ अपूर्ण छ । आदिवाक्यमा सामान्य फरक देखिएपनि यसमा वर्णित विषयवस्तु ता.क. ८३४, ल.सं. १÷७५९ मा संग्रहीत ग्रन्थ वर्णित विषयवस्तुसँग मिल्दोजुल्दो छ । ग्रन्थको पाठ र भाषागत विशेषताहरु पनि समानछन् ।