उच्च शिक्षामा सेमेष्टर प्रणाली

त्रिभुवन विश्व विद्यालयले दुई वर्षभित्र सबै आंगिक क्याम्पसमा सेमेस्टर प्रणली लागू गर्ने भएको छ । एक शैक्षिक वर्षलाई दुई चरण छ ÷छ महिना विभाजन गरी वर्षमा दुईपटक परीक्षा लिने र १६ देखि १८ हप्तासम्म पढाउनुपर्ने नीति त्रिविले बनाएको छ । जस्मा आन्तरिक मूल्यांकन ४० प्रतिशत र अन्तिम परीक्षामा ६० प्रतिशत अंकभार छुट्याई अन्तक्र्रिया, संवाद, विचार अभिव्यक्ति, कार्यपत्र, अनुसन्धान र छलफल लगायतका विषयवस्तु छुट्याई अंक निर्धारण गरिने भएको हो ।
सन् १८३० मा जर्मनीबाट शुरु भएको सेमेष्टार प्रणालीबाट अमेरिका, बेलायत, जापान, अष्ट्रेलियाजस्ता मुलुकले शिक्षामा फड्को मारेका छन् । नेपालमा पनि २०२८ मा शिक्षा ऐन लागू गरी ३० देखि ३६ सम्म सेमेष्टार प्रणाली चलि ०३६ को आन्दोलन पछि सेमेष्टार प्रणाली खारेज भएको हो । सेमेष्टार खारेजी गरी आन्तरिक मुल्यांकन २० प्रतिशत र ८० प्रतिशत अन्तिम परीक्षाबाट गरी हालसम्म भाग लगाइँदै आएको छ ।
विश्व प्रचलनमा आएको अन्तर्राष्ट्रिय परिवेश अनुरुप पठनपाठन संचालन गर्न त्रिविले सेमेष्टार प्रणाली लागू गर्न लागेकोमा सकारात्मक पहल मान्न सकिन्छ । मुलुककै सबैभन्दा जेठो प्रतिष्ठित र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा समेत ख्यातिप्राप्त त्रिविले दोस्रोपटक अभ्यासमा ल्याउन लागेको सेमेष्टार प्रणाली विगतमा जुन कारणले धारासायी बन्न पुगे पनि यसपटक लागू हुनुपर्ने कुरामा शिक्षाविद्हरु लागिपर्नु पर्नेछ ।
सेमेष्टार प्रणालीमा निर्धारण गरेको शुल्क पहिलेको तुलनामा दोबरभन्दा बढी तिर्नुपर्नेले गर्दा विपन्न वर्गका विद्यार्थीहरुको मनोबल घट्न सक्छ र ८० प्रतिशत हाजिरी अनिवार्य हुने भएकाले त्रिविमा स्नातकोत्तर पढ्न निकै कठिन भने देखिन्छ । ९० प्रतिशत विद्यार्थी भार ओगटेको विद्यार्थी संख्या पहिला पहिला कम हुन आउनेछ । तर सेमेष्टार प्रणालीका लागि पूर्वतयारीको भने आवश्यक छ ।
विद्यार्थीहरुको लागि छात्रवृत्ति र न्यूनतम शुल्क सेवाको व्यवस्था गर्नु त्रिविको कर्तव्यमा पर्न आउँछ र विद्यार्थीको विवशतालाई बुझि सन्ध्याकालिन कक्षा संचालन गरे त्रिविप्रति आकर्षण अझै बढ्नेछ भने सेमेष्टार प्रणाली त्रिविमा नमूना बन्न सक्नेछ ।