पत्रकार भएबापत कुनै दलमा लाग्दिनँ भन्ने प्रतिबद्धता आउन सक्नुपर्छ

राजनीतिक नेतृत्वले जति नै प्रतिबद्धतामा निष्पक्ष पत्रकारिता आवश्यक छ भनिएतापनि निःसन्देह निष्पक्ष पत्रकारिता सबैको आवश्यकता हो यसमा दुईमत छैन । मुलुक र गणतन्त्रका निम्ति यो आवश्यक छ भनिरहँदा आसन्न पत्रकार महासंघको नेतृत्व चयनमा देखिएका आरोह अवरोहहरु र राजनीतिक नेतृत्वको चासोले नेताहरुको प्रतिबद्धता हात्तीको देखाउने दाँतमा सीमित भएको प्रष्ट हुन्छ ।
नेपाली कांग्रेस दलका सभापति एवं पूर्व प्रधानमन्त्रीले निष्पक्ष पत्रकारिताका निम्ति गरेका आह्वानको महत्व क्षणिकमै तुहिएको छ । वैयक्तिक स्वतन्त्रताको पक्षपातीका रूपमा आफूलाई उभ्याउने दलका प्रमुखबाट आउने अभिव्यक्तिले अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतालाई सघाउ पु¥याउँछ भन्ने अपेक्षा पनि गर्नु बेकार छ । तथापि, कहिलेकाहीँ यस्ता अभिव्यक्तिले आफैँलाई व्यंग्य गर्दछन् । आज देउवा हुन् या ओलीले जहाँ उभिएर निष्पक्ष पत्रकारिताका निम्ति आह्वान गरिरहेका छन्, त्यहाँ उहाँहरुका लागि दलको झण्डामुनि आबद्ध पत्रकारहरूको महाधिवेशनका रुपमा सावित हुँदै गइरहेको छ ।
निष्पक्ष पत्रकारिताले मात्रै मुलुक र गणतन्त्र बलियो बनाउन सक्छ । युनियन या चौतारी सत्तारुढ दलका शुभेच्छुक संस्था हुन् । आफ्नै शुभेच्छुक संस्थामा रहेका पत्रकारहरूले साझा संस्थाका रुपमा लिएको नेपाल पत्रकार महासंघको महाधिवेशनमा निष्पक्ष पत्रकारिता गर्न आग्रह गरेपनि त्यो कति सम्भव होला भन्ने प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक हो । यही स्थितिमा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले सार्वजनिक समारोहहरुमा पत्रकारहरुप्रति लक्षित गर्दै व्यक्त गरिएका अभिव्यक्तिहरुले गिज्याइरहेको हुनुपर्छ ।
पत्रकार जगत्लाई आफूमा संगठित गराएर निष्पक्ष पत्रकारिता गर्न भन्छन् भने त्यो आफैँमा विडम्बनापूर्ण अवस्था हो । पहिलो काम यी दलहरूले पत्रकारलाई आफ्नो दल र भातृ संगठनमा सहभागी नहुन आह्वान गर्नुपर्छ । दोस्रो, पत्रकार आफैँमा म पत्रकार भएबापत कुनै दलमा लाग्दिन भन्ने प्रतिबद्धता हुनुपर्छ । जतिबेला यो मुलुकमा गणतन्त्र थिएन, त्यतिबेला पत्रकारहरूले त्यसका निम्ति आन्दोलन गरेका थिए । अहिलेको गणतन्त्रमा पत्रकारले स्वामित्व रहेको ठान्नुको कारण पनि त्यही हो । गणतन्त्र र मानव अधिकार धरापमा परेका बेलामा पत्रकारले आफ्नो पेशालाई थाती राखेर आन्दोलनमा लाग्नु स्वाभाविक हो । तर गणतन्त्र बहाल भइसकेपछि आफैँ त्यसको कार्यकर्ता भएर दलमा सरिक भइरहनु आवश्यक छैन । त्यसमा पनि कांग्रेस र एमालेले त झनै यसका निम्ति प्रेरित गर्नु हुँदैन भन्ने सन्देश दिन आवश्यक छ । त्यस्तै आफूलाई गणतन्त्रको हिमायती मान्ने माओवादी केन्द्रले मिसन पत्रकारिता भनिरहँदा पुराना संसदवादी दलको अनुशरण गर्नु परिवर्तनमाथिकै अभिशाप मान्न सकिन्छ ।
शासन व्यवस्थाले स्वतन्त्र पत्रकारिता गर्न दिएन भने आन्दोलनको विकल्प हुँदैन । मुलुकमा गणतन्त्र स्थापित भइसकेपछि पनि पत्रकार जगत् दलगत खेमामा बाँडिएर संगठित हुने र पत्रकारितालाई पनि निरन्तरता दिने अवस्था आउँदा भने आमपाठक र दर्शक अल्मलिने अवस्था आएको छ । कुनै खास दलसँग निकट रहेका पत्रकारबाट निष्पक्ष पत्रकारिता सम्भव हुँदैन । दल निकट पत्रकारका संगठनको महाधिवेशन र यस्तै गतिविधिका बेलामा यी प्रश्न उठे पनि कहीँबाट सम्बोधन हुने गरेको छैन । पत्रकारितामा सुधार गर्ने हो भने गणतन्त्रका प्रमुखकर्ताहरूबीच छलफल हुनु आवश्यक छ । पेसागत संस्थाहरू दलसँग आबद्ध हुनुहुँदैन । आज कानुन व्यवसायी, शिक्षकदेखि कर्मचारीसम्म दलमा आबद्ध छन् । तिनका पेशागत संस्थाको चुनावमा दलगत हिसाबमै प्रतिस्पर्धा हुन्छ । यस्तो अवस्थामा कुन संस्थाले राजनीतिमा प्रत्यक्ष भाग लिने र कुनले नलिने भन्ने छुट्याउन सकिँदैन ।
कठैबरा ! पत्रकार आचारसंहिता पालनाको अनुगमनका निम्ति प्रेस काउन्सिल नेपाल मुलुकमा छ । यसले पत्रकारका निम्ति आचारसंहिता समेत लागु गरेको छ । पत्रकारलाई आचारयुक्त अभ्यासका निम्ति काउन्सिलले आग्रह गर्नुपर्छ । काउन्सिलले आचारविरुद्धका काम छन् भने त्यसलाई सच्याउन आग्रह पनि गर्छ । तर पत्रकार आचारसंहितामा दलीय आबद्धता अस्वीकार गर्न अहिलेसम्म सकिएको छैन । कुनै पनि पत्रकारले कुनै पनि दल वा तिनका भातृ संस्थामा लाग्नुहुँदैन भन्ने एक पंक्ति आचारसंहितामा समावेश हुने हो भने अहिलेका धेरै समस्या समाधान हुन्छन् । पत्रकार आफैँ दलमा लागेका छन् भने त्यो पनि आमपाठक र दर्शकले थाहा पाउने अवस्था हुनुपर्छ । त्यो भयो भने कुन दलमा लागेको पत्रकारले लेखेको हो भन्ने छुट्याउन तिनलाई सहज हुन्छ ।
सबै मुलुकका आफ्ना विशिष्टताका आधारमा आचारसंहिताको व्यवस्था गरिएको छ । हाम्रो मुलुकमा सबै क्षेत्रमा राजनीतीकरण भएपछि देखिएका समस्यालाई मनन् गर्दै पत्रकारिता जगत्ले यसबाट बाहिर निस्किन प्रयास गरेको छैन । हाम्रो पत्रकारिताका अभ्यासकर्ताहरूले आफ्नो एकमात्र छाता संगठन नेपाल पत्रकार महासंघको सदस्यताबाहेक दलसँगको आबद्धता त्याग्न सक्नुपर्छ । हो, कुनै न कुनै रूपमा प्रत्येक व्यक्ति राजनीतिसँग जोडिएका छन् । तर पत्रकार भएबापत छाड्नुपर्ने केही काम छन्, त्यसका निम्ति पनि तयार हुनुपर्छ । आफूले गरेको कामसँग जोडिएका विषयमा रिपोर्टिङ गर्दासमेत विचार गर्नुपर्छ भन्ने मान्यता पत्रकारितामा हुन्छ ।
पत्रकारितालाई इतिहासको मस्यौदाका रूपमा ग्रहण गरिन्छ । भोलिको इतिहास लेखिरहेको यो पेशालाई राजनीतिक प्रभावबाट मुक्त गर्दै स्वतन्त्र बनाउनुपर्ने आवश्यकता देखिइसकेको छ । आज दलमा आबद्ध नभएका पत्रकार अल्पसंख्यक भइसकेका छन् । सबैजसो दलले कुनै न कुनै रूपमा पत्रकारलाई आफूअन्तर्गत राखेका छन् । दलहरूले पत्रकारलाई भातृ संस्थाको सदस्य रहन नसक्ने व्यवस्था गर्नुपर्छ । पत्रकार महासंघ र प्रेस काउन्सिलले पनि पत्रकारलाई राजनीतिक दलसँगको प्रत्यक्ष आबद्धताबाट बाहिरिन मद्दत गर्नुपर्छ । त्यसो भयो भने मात्र पत्रकारिता सुधार्न सहज हुन्छ । आफैँले प्रत्यक्ष निगरानी गर्नुपर्ने दलकै सदस्य भइसकेपछि पत्रकारिता सम्भव हुँदैन । राजनीतिक नेतृत्वको निष्पक्ष पत्रकारिताको चाहना पूरा गर्न पनि यो आवश्यक छ । त्यसैले आसन्न निर्वाचनमा आफूलाई पत्रकार भन्न रुचाउनुहुने व्यक्तित्वहरुले पत्रकारिताको मर्म, भावना र उद्देश्य अनुरुप चल्नेछन् भन्ने अपेक्षा हामीले राखेका छौं ।