स्वास्थ्यको लागि सुन्तला

आर.एल.श्रेष्ठ

नेपालमा उत्पादन हुने फलफूलमध्ये सम्भवतः पहिलो स्थानमा रहेको सुन्तला खेतीका बारेमा भनिराख्नु नपर्ला । यो फलफूलभित्र रहेका पौष्टिक तत्व भनौं या भिटामिनका बारेमा अझै पनि नेपाली अनविज्ञ रहेका छन् । नेपाली समाजमा अझै पनि चिसोमा सुन्तला खानु हुँदैन भन्ने धारणा छ । तर चिसो मौसम र चिसो ठाँउमै फल्ने सुन्तलाको महत्व छुट्टै छ । सुन्तला स्वादका लागि मात्र नभइ स्वास्थ्यका हिसाबले पनि अत्यन्तै लाभदायक छ । मानिसहरू सुन्तलाभन्दा कृत्रिम भिटामिन चक्कीतिर आकर्षित भइरहेका छन् । सुन्तला भिटामिन ‘सी’ को प्रमुख स्रोत हो । भिटामिन चक्कीको सट्टा सुन्तला खानु स्वास्थ्य र सौन्दर्य दुवै हिसाबले फाइदाजनक रहेको छ । बढी तौल भएका व्यक्तिका लागि पनि पर्याप्त मात्रामा सुन्तलाको प्रयोग उत्तम मानिन्छ ।

दैनिक सुन्तलाको सेवन गर्दा विभिन्न रोगहरु कम गर्न मद्धत गर्छ । सुन्तला खानाले मिर्गौलाको पत्थरी, दम, ब्रोङकाइटिस, रुघाखोकी, ज्वरो र मुटुको रोगीलाई समेत फाइदा पुग्ने अध्ययनले देखाएको छ । त्यसैगरी डण्डिफोर तथा खटिरा, निमोनिया, पाइरिया, श्वासप्रश्वासको समस्या, टाइफाइड, मधुमेह र उच्च रक्तचापका रोगीलाई पनि सुन्तलाले फाइदा गर्छ भने रक्सीको लतलाई पनि यसले कम गर्नमा मदत पु¥याउँछ ।

विशेषतः सुन्तलामा साइट्रस लिमोनोइड्स प्रशस्त मात्रामा पाइने भएकोले छाला, फोक्सो, स्तन, पेट र मलाशयमा हुने क्यान्सर लाग्ने जोखिम घटाउँछ । त्यसैगरी अहिले समस्याको रुपमा रहेको मृगौला सम्बन्धी रोगका लागि पनि सुन्तला खानु निकै उत्तम रहेको छ । सुन्तलामा क्यारोटेनोइड्स नामक तत्व पाइन्छ, जसले कलेजोको क्यान्सर हुनबाट जोगाउँछ ।

स्वास्थ्यको लागि घातक मानिने कोलेस्टरोल (अस्वभाविक बोसो) घटाउन सुन्तलामा रहेको फाइबरले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको स्वास्थ्य विज्ञहरुको भनाइ छ । सुन्तलामा पोटासियम र इलेक्ट्रोलाइट मिनरल हुनेहुँदा यसले मुटुको गतिविधिलाई स्वस्थका साथ सुचारु गर्न सहयोग दिन्छ । यसको अर्को फाइदा भनेको रुघाखोकीजस्ता भाइरल इन्फेक्सनबाट सुन्तलामा पाइने पोलिफेनोल्स तत्वबाट जोगाउँछ ।

त्यस्तै अर्काे समस्या कब्जियत भएका व्यक्तिहरुको लागि पनि सुन्तलाले निकै राम्रो भूमिका निर्वाह गर्छ । यसमा फाइबरको मात्रा धेरै हुने भएकोले पाचन प्रक्रियालाई बलियो बनाई कब्जियतको समस्याबाट मुक्ति दिलाउँछ । सुन्तलामा पाइने भिटामिन सी पाउनुका साथै भिटामिन ए, क्यारोटेनोइडजस्ता तत्वले आँखालाई तेजिलो र रतन्धोजस्तो समस्या देखापर्न दिँदैनन् ।

अहिलेको समयमा उच्च रक्तचाप नहुने व्यक्ति सायदै कमै होलान् । सुन्तलामा पाइने फ्लाभोनोइड हेस्पेरिडिन र म्याग्नेसियमले उच्च रक्तचापलाई नियन्त्रण गर्छ भने सुन्तलामा बेटा–क्यारोटिन पाइन्छ । यो राम्रो एन्टी अक्सिडेन्ट हो । यसले छालालाई चम्किलो बनाउन ठूलो भूमिका खेल्दछ भने सुन्तला बहुउपयोगी फलको रुपमा लिन सकिन्छ । समग्रमा यसको बोक्रा समेत स्वास्थ्यको लागि अत्यन्तै उपयोगी तत्वको रुपमा रहेको पाइन्छ ।