नगदेबाली उखुको विकल्पमा वनबाली प्रवद्र्धन गर्ने सोच

टीकाराम गैरे
परासी । जिल्लाका उखु किसानको समस्यालाई मध्यनजर गरि डिभिजन बन कार्यालय नवलपरासीले ति किसानलाई कृषि बन तर्फ उत्प्रेरित गर्ने खालका योजना ल्याउने सोच बनाएको छ । उखुु क्रसिगँ सिजन तिन महिना वितिसक्दा पनि चिनी उद्योग सञ्चालनमा नआउदा निरास बन्दै गएका किसानलाई नगदेबालीको विकल्पमा बनबालीको योजना अगाडी बढाउने सोच रहेको डिभिजन बन कार्यालयले जनायो ।

उखुको विकल्पमा कृषकलाई सरकारले अनुदान उपलब्ध गराई कृषि बन बनाउन लगाएमा कृषकलाई पनि राहत हुने र घटदै गएको बन क्षेत्र विस्तार हुन सक्ने बनले जनाएको छ । छिटो भन्दा छिटो बढन सक्ने प्रजातीका रुख विरुवा ति खेतमा रोप्न लगाउने र विरुवा हुर्काएको आधारमा अनुदान सरकारले बर्षेन किसानलाई दिदै जाँदा किसानलाई राहत हुने र ति बनले बन वातावरणमा सहयोग पु¥याउने बन कर्मचारीले जनाएका छन । यसबारे डिभिजन बन कार्यालयल पश्चिम नवलपरासीले सोच बनाएका छ । ति क्षेत्रका किसानसँग समन्वय गरेर सहमती जनाएमा डिभिजन कार्यालयले कार्यक्रम बनाई मन्त्रालयसँग योजना पेश जनाएको छ । बढिमा १० बर्ष भित्रै बनबालीको रुपमा उपयोगमा ल्याउन सक्ने कदम, लहरेपिपल, बकाईनो, इपिल जस्ता बन प्रजातीको विरुवा किसानलाई निशुल्क उपलब्ध गराउने र किसानलाई राहत स्वरुप जिवन यापन गर्नका लागि रुख विरुवा हुर्केको आधारमा अनुदान उपलब्ध गराउन सकिन्छ ।

यस्तो योजनाले वातावरणिय क्षेत्रमा ठूलो योगदान पुग्ने बन कर्मचारीले बताए । उखु पनि नगदेबाली हो भने, एक बर्षमा तयार हुन्छ, चिनी उद्योगले उधारोमा किनेका छन् । यता नेपालमा बर्षेनीबन क्षेत्र ह्रास हुने अवस्थामा छ, त्यसको विकल्पमा बन क्षेत्र विस्तारका लागि सरकारी बन क्षेत्रको संरक्षणसँगै निजी बन तथा कृषि बनको विस्तार गर्न सकिन्छ । यो उखु किसानलाई ठूलो राहत पु¥याउन सक्छ । बन नहुर्केसम्म सो खेतमा बन भित्रै बेसार, अदुुवा, ओल जस्ता घुसुुवाबाली पनि घुसाउन सकिन्छ । यसबारे कृषि र बन डिभिजन कार्यालयको समन्वय आवश्यक रहेको बनले जनाएको छ ।
अहिले नवलपरासी जिल्लाको पुर्वि क्षेत्रमा किसानका उखु खेतमै फुलेको र सुक्ने अवस्थामा पुगेका छन् । सरकारले उखुको मुल्य समेत तोकि सकेको छ । तर पनि विभिन्न बहानामा चिनी उद्योग सञ्चालनमा ल्याएका छैनन् । यसले किसान निरास बनेका छन् । अहिले पनि अर्बौको काष्टजन्य समाग्रि विदेशबाट आयात भई रहेका छन् ।

उखु किसानले बनबालीलाई अंगिकार गरेर अगाडी बढेमा उखुको विकल्प बन्न सक्ने आधार रहेको छ । बलौटे माटो रहेको जिल्लाको पुर्वि क्षेत्रमा सिचाईको अप्रयाप्तताले अन्नबाली विकल्प बन्न समस्या छ, उनले भने, त्यो भएर बनबाली किसानका लागि उत्तम बिकल्प बन्न सक्छ । पर्यावरणिय रुपमा पनि फाईदा हुने र किसानलाई पनि राहत हुने देखिन्छ । यसको प्रवल सम्भावना पनि छ ।

जिल्लामा ७ हजार ५ सय हेक्टर क्षेत्रफलमा उखु खेती हुदै आएको छ जसबाट अनुपातमा २० लाख क्वीन्टल मात्र उखु उत्पादन हुने गरेको छ । जिल्लामा हुने साढे ७ हजार हेक्टर क्षेत्रफलको उखु खेतीमा करिब १४ हजार घरपरिवार आवद्ध छन् । उखुको विकल्पमा अब किसानले बनबाली अंगिकार गरेमा डिभिजन बन कार्यालयले किसानका लागि राहतमुखी कार्यक्रम ल्याउन सक्ने कार्यालयले जनाएको छ ।