कवितामा अनन्त

कविताको नाममा कविता लेख्नु त सजिलो छ तर प्रभावशाली कविता बनाउनु पो गार्हो छ । यही गार्हो काम मनोचिकित्सक डा. अनन्त अधिकारीले कविताको पुस्तक प्रकाशन गरेर आफूलाई कविका रुपमा देखाएका छन् । मकहाँ २ प्रति पुस्तक शिक्षकसाथी शिवप्रसाद बञ्जाराले घरमै ल्याइपुर्याई दिएको महिनौं दिन बितिसक्यो । भूमिकालगायत् सबै कविताहरु पढिसकेको र ‘सर्वाइवल नोट’ का कवि मन पराएको धेरै समय बितिसकेको छ । काभ्रे बिहेवर जन्मिएका डाक्टर अनन्तलाई काभ्रेली सेवा समाजमार्फत् मैले चिनजान गर्न पाएको सन्दर्भ बिर्सी पठाउन गा¥हो छ । चिकित्सा पेशा एकातिर कविता–कर्म अर्कोतिर राखेर आफूलाई समर्पित तुल्याउन सक्नु अनन्तजीको महानता हो । मनमा कविता राखेर चिकित्सा पेशामा आफूलाई समर्पित तुल्याउँदै आएका कविले मान्छेलाई कसरी बाँच्ने हो त्यसको मूलमन्त्र ‘सर्वाइवल नोट’ मा फुक्न कवितामार्फत् सन्देश दिन सफल छन् ।

सकारात्मक सोच बोकेर सकारात्मक दृष्टि फिँजाउने चाहना राखेर कविता कोर्न थालेका कविले कविताका पङ्क्ति–पङ्क्तिमा समाजमा व्याप्त बेथितिका विरुद्ध बोल्न सिकाएका छन्, घच्घच्याउन थालेका छन् । आफ्नै खालका दृष्टि–चेतमार्फत् कवितामा बिम्ब, प्रतीक, शैली प्रयोग गरेर कवितामा एक किसिमको स्वाद र ऊर्जा थप्न कवि सफल छन् । ‘सर्वाइवल नोट’ कवितामा कवि अनन्तले मान्छेको चेतनामा दीयो बाल्ने प्रयत्न गरेका छन् । कवितामार्फत् मान्छेलाई जीवन–सन्देश दिन सकिन्छ भन्ने चेत्ले नै कवि अनन्तले कठीन चिकित्सा पेशा अपनाएर पनि कविता कोर्न खोजेका हुन् । उनी आफ्नै कुरामा यसरी लेख्छन् – “म साहित्य मन पराउने तर साहित्यभन्दा पृथक चिकित्साक्षेत्रमा संलग्न मान्छे हुँ । मध्यमवर्गीय परिवारको प्रतिनिधित्व गरी सानैदेखि ‘हुनेखाने र हुँदा खाने’ बीचको सामाजिक अन्तर र भुईंमान्छेका कथाहरुसँग साक्षात्कार हुँदै यहाँसम्म आइपुग्दा थुप्रै देखाइ र भोगाइले सायद मेरा रचनाहरुको बान्की यस्तो भएको हुन सक्छ ।”

‘जीवनको विकल्प सुन्दर जीवन हो, मृत्यु होइन’ भन्ने सन्देश नै यस कवितासङ्ग्रहको मूल मर्म हो । भोगाइ र विचारको संयोजन गरेर कविता बनाइदिएका छन् कवि अनन्तले । गने अर्थात् गणबहादुर शीर्षकको कवितामा कवि अनन्तले आफ्नो विचार यसरी प्रस्तुत गरेका छन्– “देश गणतन्त्र दौडामा चलिरहेको आजको क्षण/ न बचेको विद्रोह चाहना छ/न शेष वर्ग मोह छ/छ त केवल/समय र व्यवस्थाले नछोएको/मात्र असीमित व्यथाले च्यापेको/एउटा लयहीन जीवन/रिक्साको पिँठ्युमा निदाइरहेको एक मनुवा/गने अर्थात् गणबहादुर ।” निकै मर्मशील, देशको अवस्थाको चित्रण गरिएको यस कवितामा गणतन्त्र शब्दमा आए पनि अर्थमा नआएको सन्देश कवितामार्फत् सन्देश दिएका छन् ।

‘आकाशगङ्गा ! म तिमीसित प्रेम गर्छु’ कवितामा यिनले देशमा पनपिएको अवस्थामा यसरी कविता बनाइदिएका छन्– “तिम्रो आभासँग/तिम्रो नमिल्ने रङ्गसँग/एउटा आग्रहहीन प्रेम गर्छु/एउटा अपेक्षाहीन प्रेम गर्छु/बुद्ध जन्मिएन मभित्र, सुकरात बसेन मनमा/माक्र्सको किताब धमिराले खायो आफैंभित्र ।” यसरी प्रतीकमा आफ्नै खालका बिम्बभित्र राखेर कविताको शैलीमा कविता लेख्न रुचाउँछन् कवि अनन्त । ‘अक्वेरियम जिन्दगी’ मा होस या ‘मौन अवधि अघिको वक्तव्य’ कवितामा होस् कवि जीवनमा आफूले भोगेका र आफूलाई मन नपरेका कुराहरु यसरी लेख्ने गर्छन् – ‘मौन अवधि अघिको वक्तव्य’ कवितामा राजनीतिक बेथितिका विरुद्ध जनतालाई चेतना बाँड्दै कवितामा यसरी सतर्क गराउँछन् – “सुराकीमार्फत् फकाउनेलाई/भोट दिन मन छैन/कुरै कुरामा छकाउनेलाई/भोट दिन मन छैन/अपवित्र साँठगाँठ गर्नेलाई/भोट दिन मन छैन/झुठो घोषणापत्र छाप्नेलाई/भोट दिन मन छैन/विभेदको जग हाल्नेलाई/भोट दिन मन छैन/पराइ भूगोल धाउनेलाई/भोट दिन मन छैन/जनमतको खिल्ली उडाउनेलाई/भोट दिन मन छैन ।” अक्सरतयाः उनले उल्लेख गरेका विकृति बोक्नेहरुले भोटमा जितेर शासन चलाएको देखेर यिनीहरुका विरुद्ध कवितामार्फत् छेड हानेका छन् । प्रत्येक कवितामा सन्देश हुनु, आत्मबल भर्न प्रयत्न गर्नु नै यिनले कवितामा देखाएका ऊर्जाहरु हुन् । त्यसैले उनी कवितामा भन्छन्– “जीवन सकिए पछि सकिन बाँकी अर्को जिन्दगी हुँदैन/वित्थामा लेखिनु हुँदैन सुसाइड नोट/खानुहुँदैन हरेसको हेमलक/निम्त्याउनु हुँदैन काँथर अवसान ।” राजनीतिको बेथितिमा दुखेका देखिंदाछन् जनमनहरु यस्तैहरुका कविता हुन् – ‘डोरप्रसादको डेरा’ । यिनी डोरप्रसादलाई देशकै कार्यकर्ताहरु सम्झेर यसरी कवितामा व्यक्त गर्छन् – “चिसा साँझ प्रायः तात्ने गर्छन्/सम्सेर्वीको ढर्रा पसलमा/रक्सी थोरै र अवसाद धेरै पिउँछ/तीतो जीवनमा पिरो खुर्सानी टोकी टोकी/समाजवादको दर्शन ओकल्दै फर्कन्छ डेरा/ढोका थुनेर गाली गर्छ/आफ्ना राजनीतिका गुरुहरुलाई ।” राजनीतिक गुरुहरु सबै पक्षका, सबै विचारका र सबै पार्टीका भत्किएका देखिंदा छन् । यो यथार्थ पनि कवितामा व्यक्त भएका छन् ।

सबैजसो कविताहरुमा देश र समाजमा देखापर्दै आएका विकृतिहरुका विरुद्ध, तथाकथित सुकिलाहरुका विरुद्ध, रानजीतिक विषमताका विरुद्ध मात्र कवितामा लेखेका छैनन् यिनले आफ्ना कवितामार्फत् सुन्दरताका पक्षमा पनि गीत गाएका छन् । ‘सुकिला नन्सेन्सहरु’ मा यिनले कवितामा अनुभूति पोखेका छन् – “आजकल/ बजारमा बग्रेल्ती भेटिन्छन्/सुकिला नन्सेन्सहरु/साग बेच्ने खर्पने दाइसँग वार्गनिङ गर्छन् पाँच रुँपिया/रेष्टुरेन्टमा पाँचसयको टिप्स छोडेर/कायम राख्न खोज्छन् स्टाइलिस स्टाटस/सुकिला नन्सेन्सहरु ।” ‘सहिदप्रति’ कवितामा सहिदहरुको चाहनाअनुसारको परिवेश नभएको देश हेरेर आफ्ना दुःखका कुराहरु यसरी कवितामा कवि अनन्त पोख्ने गर्छन् – “तिम्रो सपनाको बगैंचा फुलाउँछु भन्नेहरुले/माटो जलाएको हेरेर रुनुपरेको छैन तिमीले/बस्तीभर बग्रेल्ती छन्/तिम्रा हत्याराहरु/छ्याप्छ्याप्ति छन्/तिम्रो देशभक्तिको होली खेल्नेहरु ।”

कुनै पनि कविता दिक्कलाग्दा खालका, विचार–दृष्टि नभएका र बिम्ब, प्रतीक, शैली नभएका कविताहरुजस्तो नहुनुले नै नहुन्जेल नै ‘सर्वाइवल नोट’ कवितासङ्ग्रहको आफ्नै खालको विशेषता बोकेको सङ्ग्रह बन्न गएको छ । कवितासङ्ग्रहको अन्तिम कविता ‘कविता अन्तर्य’ मा कवि अनन्तले लेखेका कविताका हरफहरु – “प्रकृतिकै निष्पाप हुनुपर्छ/आकाशझैं खुल्ला हुनुपर्छ/धर्तीझैं धीर हुनुपर्छ/जोड्न सिक्नुपनि पर्छ/समर्पणको सेतुले खण्डीकृत मनहरु/उसै हुने भए/म पनि लेख्थें, लेखिरहन्थें/हरेक मनले सम्झने कालजयी कविता” यसै ढङ्गको कविता होस्– शुभकामना भनिरहेछु ।