एजेण्डा हराएको राजनीति: सामाजिक सञ्जालको ‘लाइक’ ले बर्बाद हुँदै देशको भविष्य

काठमाडौं/ नेपालको राजनीतिमा अचेल दार्शनिक बहस, आर्थिक मार्गचित्र वा राष्ट्रिय मुद्दाहरूमा विरलै छलफल हुने गर्छ। बरु, राजनीति यतिबेला सामाजिक सञ्जालका ‘इन्फ्लुएन्सर’ (प्रभावशाली प्रयोगकर्ता), भाइरल भिडियो र विवादास्पद बयानहरूको बन्धक बनेको छ। नीति र निष्ठाभन्दा पनि ‘भ्युज’ र ‘फलोअर्स’ को आधारमा शक्ति निर्धारण हुने नयाँ युगको सुरुवात भएको छ।

​१. ‘घोषणापत्र’ विस्थापित गर्दै ‘भाइरल भिडियो’

​कुनै समय राजनीतिक दलहरू आफ्नो विचार र एजेण्डा लिएर गाउँ-गाउँ पुग्थे। तर अहिले, ६० सेकेन्डको टिकटक भिडियोले वर्षौँको राजनीतिक संघर्षलाई छायामा पारिदिएको छ।

​भावनाको राजनीति: गम्भीर नीतिगत बहसभन्दा जनतालाई आक्रोशित बनाउने वा भावनात्मक बनाउने भिडियोहरूले जनमत निर्माण गरिरहेका छन्।

​अल्गोरिदमको शासन: कुन मुद्दा राष्ट्रिय प्राथमिकतामा पर्ने भन्ने कुरा अब संसद्ले होइन, सामाजिक सञ्जालको ‘अल्गोरिदम’ ले तय गर्न थालेको छ।

​२. एजेण्डाविहीन बहस र दिशाहीन युवापुस्ता

​शिक्षा, स्वास्थ्य, र बेरोजगारी जस्ता दीर्घकालीन समस्याहरूमा समाधान खोज्नुको सट्टा राजनीतिक बहस ‘गालीगलौज’ र ‘ट्रोलिङ’ मा सीमित भएको छ। सामाजिक सञ्जालका इन्फ्लुएन्सरहरूले जे विषय उठाउँछन्, राजनीतिक दलहरू त्यसैको पछि लाग्न बाध्य छन्। यसले गर्दा:

​वास्तविक राष्ट्रिय मुद्दाहरू (जस्तै: जलवायु परिवर्तन, वैदेशिक ऋण, उत्पादनमुखी अर्थतन्त्र) ओझेलमा परेका छन्।

​क्षणिक लोकप्रियताका लागि जे पनि बोल्ने र गर्ने प्रवृत्ति बढेको छ।

​३. हामी कता जाँदैछौँ? (Where are we heading?)

​यो प्रवृत्तिले नेपाललाई एउटा ‘डिजिटल पपुलिज्म’ (डिजिटल लोकप्रियतावाद) तर्फ धकेलिरहेको छ। यसका केही गम्भीर खतराहरू निम्नानुसार देखिन्छन्:

​उत्तरदायित्वको अभाव: सामाजिक सञ्जालका इन्फ्लुएन्सरहरूले समाजलाई प्रभावित त पार्छन्, तर उनीहरूको कुनै कानुनी वा राजनीतिक उत्तरदायित्व हुँदैन। उनीहरूले फैलाएको भ्रमले देशमा अस्थिरता निम्त्याउन सक्छ।

​भिडतन्त्र (Mobocracy) को डर: कानुन र प्रक्रियाभन्दा पनि फेसबुकका ‘कमेन्ट’ का आधारमा फैसला खोज्ने प्रवृत्तिले लोकतन्त्रलाई कमजोर बनाउँदैछ।

​नेतृत्वको खडेरी: गम्भीर अध्ययन र अनुभव भएका नेताहरूभन्दा क्यामेरा अगाडि राम्रो बोल्न सक्ने ‘कलाकार’ हरू राजनीतिको मूलधारमा हाबी हुँदैछन्।

​निष्कर्ष: ‘लाइक’ ले देश चल्दैन

​नेपाली राजनीति यतिबेला एउटा यस्तो दोबाटोमा छ, जहाँ ‘भर्चुअल’ लोकप्रियताले ‘वास्तविक’ धरातललाई बिर्सिँदै गएको छ। यदि हामीले समयमै एजेण्डा र राष्ट्रिय मुद्दाहरूलाई राजनीतिको केन्द्रमा फर्काउन सकेनौँ भने, नेपाल केवल ‘सोसल मिडिया’ को एउटा प्रयोगशाला मात्र बन्ने खतरा छ।

​जनताले सोच्नुपर्ने कुरा: के हामीले चुनेका प्रतिनिधिहरूले संसद्मा हाम्रो भविष्यको बारेमा बोल्दैछन् कि आफ्नो फेसबुक पेजको ‘इन्गेजमेन्ट’ बढाउन मात्र व्यस्त छन्?