कर्तव्य

तारा के. सी.

हरेक विहान पुजाको घण्टीसँगै मेरो निन्द्रा खुल्ने गथ्र्याे । म हाई गर्दै झ्यालमा पुग्थे र जीउ तन्काउँथे । पल्लो घरका हजुरबा, हजुरआमा आँगनमा सारेका तुलसीको मठमा पुजा गर्दै हुन्थे ।
लाग्थ्यो “यो उमेरमा पनि कति प्रगाढ प्रेम । कति गाढा माया ।”
पुजा सकेर दुबै भित्र कोठामा पस्थे । खाना हजुरबाले बनाउँथे । शारीरिक रुपमा हजुरआमा भन्दा हजुरबा बलिया र निरोगी देखिन्थे । हजुर आमा रोगी थिइन् । राम्रोसँग आँखा देख्दिनथिन् । हिंडडुल गर्न पनि उनलाई हजुरबाको सहारा चाहिन्थ्यो । हजुरबाले हजुर आमालाई सँगै राखेर खुवाउँथे । खाएको जुठो भाँडा पनि आफै मस्काउँथे । बुढावुढी सँगै बजार घुम्न जान्थे । मैले हर दिन देख्ने गरेको यो उनीहरुको दैनिकी थियो ।
एक किसिमले लाग्थ्यो आनन्दमय छ तिनको जिन्दगी । कसैको आस नराख्ने ती बुढाबुढीको पारिवारिक जीवन सम्पन्न थियो । चार जना सन्तान दुई छोरा दुई छोरी । सबैको घरजम भैसकेको थियो । छोरीहरु राम्रै घरमा परेका थिए । छोराहरु पनि आ–आफ्नो परिबार सम्हालेर बसेका थिए । नाति नातिनीहरु बिदेशमा थिए । औंसीको दिन केही मिठाई र केही खानेकुरा बोकेर छोराछोरी बुढाबुढीको सामु टुप्लुक्क आउँथे ।औपचारिकता देखाउँथे र फर्कन्थे । अघिपछि कोही आउँदैनथे उनीहरु सामु माया बोकेर । केवल रित्ता थिए बुढाबुढी । समय के थाहा कुन बेला कसरी आउँछ र कुन बेला कसलाई आक्रमण गर्छ ?
एक दिन अचानक बुढा विरामी परे । भाडामा बस्नेहरुले छोरा बुहारीलाई माथिल्लो तलामा खवर पुर्र्याइदिए । उनीहरु आउँदा बुढा सिकिस्त अवस्थामा पुगिसकेका थिए । आफुले मात्र हस्पिटल खर्च बेहोर्नु पर्ला भनेर कान्छो छोराले फोनबाट दाजुभाउजुलाई खबर गर्दै थियो ।
बुढा हजुरबा हस्पिटल लाँदालाँदै बीचबाटोमै मरेको खवर सुनियो । वरपरका छिमेकीहरु मलामी गए । त्यही रात बुढा पशुपति आर्यघाटमा जलेर समाप्त भए । त्यो रात म निदाउँन सकिन् । भोलिपल्ट आँगनभरी मान्छे जम्मा भएका थिए । बुढी सेतो पहिरनमा छोराहरु नजिकै बसेकी थिइन । सान्त्वना दिन आफन्तहरु,छरछिमेकी आउँथ जान्थे । मान्छेका सामु गोहीले आँसु झारेझैं छोराहरु रुन्थे ।
“हाम्रा बुबा हामीलाई छाडेर यति चाँडै जानु भो ।”
छोरीहरु चिच्याउँथे । ती रुवाई र चिच्याहट सुनेर मान्छेहरु कानेखुशी गर्थे ।
“बाँचुन्जेल कहिले वास्ता गरेनन् ।सँगै राखेनन् । मरेपछि समाजलाई देखाउन स्वाँङ पार्छन कति जानेका नाटक गर्न ।”
मानिसहरुको खण्डन सुनिन्थ्यो । वास्तबमा त्यस्तै थियो त्यो घरको व्यवहार । जेठो छुट्टिएर बसेको । कान्छोले बा आमाको जिउनी सहित अंश खाएर बसेको । चार तल्लाको घर । तल्लो तलामा बाबुआमालाई एउटा कोठा,तीन वटा कोठा भाडामा । महिनाको दुई कोठाको भाडा बुढाबुढीलाई छुट्याएका थिए । तिनै दुई कोठाको भाडा मासिक तीन हजार थापेर बुढाबुढी पालिएका थिए ।
“ बुढा भन्दा अघि जान पाए सुखै पाउँथे ।”
बुढी बारम्बार आफुलार्य भेट्न आउने बुढापाकाहरुसँग भन्ने गर्थिन । तर बुढाले नै एक्लै बुढीलाई छाडेर गए ।
तेह्र दिनसम्म बरखी बारेर काजक्रिया गरिदिए छोराहरुले र बाबुको जुठो फुकाए । उनीहरुलाई कुनै चिन्ता थिएन पितृशोकको । चिन्ता थियो त पैसा खर्चको । केहि दिन त आमालाई माया पनि गरिटोपले । कहिले कान्छोले आफुसँगै राखेर कहिले जेठाले बोलाएर एक दुई छाक खान दिन्थे । दुबै छोराका पत्निहरु असल थिएनन् । छोराहरु पनि आ–आफ्नो पत्नीको कुरा काट्न सक्दैनथे । आफ्ना कर्तब्यवाट पछि हटिसकेका छोराहरुसित गुनाुा् गरेर के पाउनु थियो र ? बुढी दुःख आफैसँग लुकाउँथिन। आफुले हेर्नुपर्नै हो कि भनेर छोरीहरु पनि आवात जावत कम गर्थे । बुढेसकालमा आफ्ना सन्तानहरुसित सुखदुःख बाँडेर फुलको थुँगा झै हलुका हुने दिन बुढीलाई कहिल्यै आएन ।
जेठो छोराले केहिदिन लगेर उसको घरमा राखेको थियो । बुहारी छिमेकीसंग कुरा काट्दै गरेको बुढीले सुनिन । बुहारी भन्दै थिइन्–“सम्पत्ति जति सबै कान्छो छोरालाई पोसे। अहिले मलाई घाँडो आइलागेको छ । कुन मुखले बस्न सकेको होला । उतै छ उनको भाग उतै जानु नि ।”
बुढीका आँखा रसाए । मुटु बेस्सरी दुख्यो । के के अड्के जसरी घाँटीमा अवरोध भयो । बिस्तारै मुटु छामेर थच्च भूइँमा बसिन र भूइँभरि आँसु खसालिन् । चार ओटा सन्तानलाई आफूले कहिले फरक नगरेको र आफ्नो गाँस काटेर दुःखमै हुर्काएको सम्झिन । आफ्नो शरीरको ख्याल नगर्दा आफु उमेरमै रोगी हुन पुगेको र बुढेसकालमा तिनै छोराछोरीबाट आफू अबहेलित भएको पीडा सम्झिन थालिन् ।
जेठा छोराको घरमा बस्न मन नलागेपछि बुढी पुनः कान्छो छोराको घरमा फर्किन । कान्छी बुहारी पनि के कम । उनले पनि आफ्नो रुप देखाएरै छाडिन । एकदिन बुढीलाई पेटमा गडबडी भयो र सन्चो भएन । यो देखेर कान्छी बुहारीले रडाको मच्चाइन ।
“कति घिच्नुपर्छ ?बस्यो खायो । हेर यो दुर्दशा म त सक्दिन ।” त्यसपछि बुढीलाई खान दिन छोडे । अनि पहिलेकै कोठामा लगेर राखिदिए । भोक लाग्थ्यो,खान पाइँदैनथ्यो । दयामायाले वरपरकाले केही दिएमा बुहारी झगडा गर्थिन । बिचरी बुढी भोकभोकै पर्न थालिन । यो अवस्थामा आएर यस्तो पीडा । उनलाई देख्ने सबैको आाखा रसाउँथे ।
केही हप्ता पछाडी,
बेलुकीपख म अफिसबाट फर्किदै थिएँ । पल्लो घरमा रुवाबासी देखे । जेठो छोरा छाती पिटीपिटी रुँदै थियो । कान्छो छोरा पनि डाँको छोडेर रुँदै थियो । आँगनको छेउमा बुढीको लास थियो । छोरी बुहारीहरु पनि रोइरहेका थिए । मैले त्यो दृश्य देखेर गरुँङ्गो पाइला अगाडी सारें । बुढीले आत्महत्या गरिछिन । मान्छेहरु भन्दै थिए –“सुख पाइन बुढीले ।”