बाटामा मित्रहरु भेट्दै तानसेन पाल्पा पुगेर सम्मानित भई आयौं

धेरै वर्ष अगाडि पाल्पामा पुगेको सम्झना आइरहन्छ । धोको पु¥याएर घुम्ने इच्छा थियो त्यसताका इच्छा पूरा भएन । तानसेनमा एकदिन मात्र बसेर फर्केको याद आइरहन्छ । त्यसैले तानसेन, पाल्पामा घुम्ने मन आयो । भारती जाने भइन् । कान्छी छोरी संरचना, नातिनीहरु आभा र इरा पनि जाने भइन् । ठैबबाट भाई दिपेन्द्र श्रेष्ठ र बुहारी विनया श्रेष्ठ यात्रामा सामेल हुने भयो । विन्दियाकी छोरी शिवानीले पनि एकदिन बैंकमा छुट्टी लिएर हामीसँग आउने भइन् । मनमा आश पलायो; यसपल्ट तानसेन घुम्ने इच्छा मनमा राखेर पाल्पाको सुन्दर नगरी तानसेन जाने भयौं । हामीहरु ८ जना स्कार्पो गाडीमा मिलेर तानसेन जाने भयौं ।

ठीक समयमा हिँड्ने भयौं । ५ः०० बजेसम्ममा गाडी चढिहाल्ने हाम्रो योजना थियो । पाँचैजना हामीहरु माघ १७ गते उक्त योजनाअनुसार ठीक समयमा चोकबाट मोटर चढ्यौं । ६ः०० बजेतिर सातदोबाटो, ललितपुरमा आउन भनेका दिपेन्द्र, विनया र शिवानी पनि ठीक समयमा नै सातदोबाटोमा आइपुगेर हामीहरुलाई पर्खिराखेका भेट्यौं । आठैजना हामीहरु पाल्पा पुग्ने धुनमा मोटरमा चढ्यौं र कुदिरह्यौं । चिया नै नपिई गएको कारणले कतै चिया पिउने हाम्रो भित्री इच्छा मोटरचालक भाई सविन महाजूलाई खुसुक्क भन्यौं । धादिङको महादेववेशीमा मोटर रोके । होटलबाहिर झुण्ड–झुण्डमा सेल खाँदै र चिया पिउँदै गरेका ठाउँ–ठाउँका मित्रजनहरु ठूलो वरपीपल छेउछाउमा रमिरहेको देखियो । हामी पनि सेलरोटी, चना खाने र चिया पिउने हाम्रो इच्छाअनुसार एउटा गोलो टेबुल वरिपरि मेचहरुमा रमेर बस्यौं । ता–तातो सेल, चना चरकारी मिठो मानेर खायौं । दुध चिया कसैले खाएनन्; कालो चियामा नै हामी सन्तुष्ट भयौं ।

ठाउँ–ठाउँमा बिग्रे, भत्केका बाटाहरु पार गर्दै हामीहरु कुदिरह्यौं । सविनभाई पनि निकै निपुण भइसकेका रहेछन् गाडी हाँक्न र उनी मिलाएर पनि कुरा गर्न सिपालु रहेकोले खुसी लाग्यो । ठाउँ–ठाउँमा सधैं टालटुल गर्नुपर्ने बाटाघाटा र त्यसमाथि हुने राजनीति, ठेकेदारसाहेबहरुले समयमा काम फत्ते नगरिदिने कूटनीति, प्रशासकहरुले सोच्ने खराब मनोवृत्तिले देशका धेरै ठाउँमा देखिंदा बाटाघाटाहरुका दयनीय रुपरङ्गहरु यसपल्ट पनि भोग्नुपर्ने भयो, देख्नुपर्ने भयो । हिँड्दै ग¥यो हाम्रो मोटर, देख्दै गयौं हाम्रा बाटाका रुपरङ्गहरु । सधैं धुलो पचाउनुपर्ने, सधैं जाममा रहनुपर्ने र सधैं दुर्घटना भोग्नुपर्ने यो हाम्रो देशको चलन स्थायीजस्तै हो — आज पनि भोग्नुपर्ने हुन्छ । यही दयनीय रुपरङ्ग सँगसँगै रुखका पातहरु, डाँठहरु, जराहरु, हाँगाहरु पनि धुलाम्य देखिंदा छन् — हरियालीमाथिको यो सङ्कट देशकै सङ्कट हो । हरिया देखिंदा पानीका तरङ्गभित्र डुबुल्की मार्दै झरेका पानीका छालहरुले पनि माटोसँग, धुलासँग माया साट्न वाध्य बनाइएकोले पानी पनि धमिलो–धमिलो, पहेँलो–पहेँलो देखिंदा छन् ।

सोच्दै, प्रकृति हेर्दै एकनासले मोटरसँग कुदिरह्यौं । आँबुखैरेनी आएको पनि याद भएन — मोटर रोकेपछि मात्र झल्याँस भयौं । अनिल श्रेष्ठको आँबुखैरेनीको बाटैमा चस्मा पसल छ । भेट्नु थियो । भेट भयो । कवि, लेखक, साहित्यिक अभियन्ता र जनमतका मित्र अनिल श्रेष्ठ विश्वास गर्नलायकका मित्र हुन् । उहाँलाई पुसको जनमतको पोका र ‘शब्दबिम्बका पौरखीहरु–२ उहाँको हातमा ठम्याईदियौं । उहाँले पनि आफ्ना दुईप्रति पुस्तक हातमा मलाई ठम्याई दिनुभयो । फोटाहरु खिँच्यौं । बाटैमा रहेकोले आत्मियता साटासाट ग¥यौं — अक्षर पनि साटासाट ग¥यौं र हामी आजै पाल्पामा पुग्नु परेकैले विदावारी माग्यौं — अनुरोध भएअनुसारको ‘चिया’ पिउने काम गरिएन, बाटो लागि हाल्यौं ।

बाटोमा जाँदैगर्दा दमौलीबाट आकाश अधिकारीले फोन गरेर केही मिनेट उहाँको पसलसम्म पुग्नुपर्ने मित्रवत् अनुरोध मात्र गरेनन् दुईजना मित्रहरुले मलाई भेट्ने इच्छा गरेको कुरा सुनाउनुभयो । भीम रानाभाट र आनन्द श्रेष्ठ उहाँकै पसलमा रहेछन् – भेटघाट भयो । दुवैलाई जनमत दियौं । भीमजीको एउटा पुस्तक पनि प्राप्त भयो । फोटाहरु खिँच्यौं । हामीबिचका मायाहरु एकअर्कामा साट्यौं र अक्षर–यात्राका प्रसङ्गहरुलाई जोड्दै यात्रापथमा लाग्नुपरेको वाध्यताले गर्दा हामीहरु विदावारी माग्दै छुट्यौं ।

१०ः५० भयो । खाना खाने भयौं । बाटोमा रहेको ‘नयाँ पुल’ नामक होटेलमा खाना खायौं । खाना स्वादिलो छ । शाकाहारी खाना सबैले खायौं । ठाउँ–ठाउँमा जनमतसँग गाँसिएका र जनमतका सहयोगी मित्रहरु रहेको कारणले शिष्टताका लागि भए पनि भेट्नु अनिवार्य थियो । रीता न्यौपाने बहिनी पोखरामा रहनुहुन्छ । हेमराजजी बित्नुभएको पनि धेरै भयो – एक्लै सङ्घर्ष गरिरहे र एक्लै बाँच्नका लागि थुप्रै समस्याहरु यिनले भोगे र आफ्नो श्रीमान हेमराजजीको सम्झनामा प्रतिष्ठान पनि यिनले स्थापना गरिन् । लेख्न मन गरिन् – पुस्तक पनि छपाए । यिनको त्याग, समर्पण र जनमतप्रति पोखेका यिनका सहयोग र मायाले गर्दा ‘जनमत सहयात्री सम्मान’ पनि प्रदान ग¥यौं । काभ्रेमै जन्म पाएकी, जनमतका सहयोगी मित्र भएकै कारणले बहिनीसँग भेट्नु कल्याण सम्झेर सम्पर्क गरियो । लेकसाइडको १७ नम्वर गल्लीमा रोजमरी होटेलमा हामीलाई पर्खिराख्नुभएको रहेछ – भेट भयो । चिया र मम खायौं । जनमत र शब्दबिम्बका पौरखीहरु–२ उपहारस्वरुप प्रदान ग¥यौं । उहाँले पनि ‘बेरीतका रीतहरु’ निजात्मक निबन्धसङ्ग्रह दुईप्रति मलाई ठम्याई दिनुभयो । अक्षर साटासाट भयो — जीवनका तरङ्गहरु साटासाट भयो । फोटाहरु खिँच्यौं । २ः३० तिर हामी पोखराबाट तानसेनतर्फ लाग्यौं । निकै टाढा रहेछ पाल्पा । ७ः३० तिर मात्र हामी पाल्पाको भूमिभित्र छि¥यौं ।

पहिले नै साथीहरुबाट खबर गरेअनुसारको गौरीशङ्कर होटेल पत्ता लगायौं । हामी ४ वटा कोठामा छरियौं । हाम्रो लागि खाना पकाउन लगायौं । अचेल होटेल त्यति चल्तीमा नभएकोले एकजना सोझा देखिंदा मगरभाई कुर्नमात्र राखेकोजस्तो देखियो । जसोतसो खाना र रोटी पकाई दिए — भोक लागेको थियो मीठो मानेर खानेकुराहरु खायौं । आयोजक दुईजना मित्रहरु हालका ‘पाल्पा साहित्य समाज’ का अध्यक्ष पुष्करराज रेग्मी र संरक्षक राजेन्द्रगोपाल सिंहले एकक्षण हामीलाई भेट्न खोजेकोले भेट्यौं । भोलिका लागि घुमघाममा जाने स्थलहरुको जानकारी र कार्यक्रम २ः४५ मा मात्र सुरु गर्ने खबर प्राप्त भयो । उहाँहरु दुवैजना एकअर्काका सहयोगी भएर साहित्यको उत्थान, प्रचारका लागि कार्यक्रम गर्ने, पुस्तक प्रकाशन गर्ने, गोष्ठी–संगोष्ठी गर्न अभियानमा लागिरहनुभएका रहेछन् । नजिकले सम्पर्क गर्न पायौं — भोलि सातै बजे तयारीमा बस्ने  अनुरोध गरेर उहाँहरु जानुभयो । हामीहरु सुत्ने तरखरमा लाग्यौं र ४ वटा कोठामा हामीहरु विभाजित भयौं । मौसम ठीकैको रहेछ । गर्मी पनि नभएको जाडो पनि त्यति महसूस गर्नुनपर्ने । भुसुक्कै निदाएछु विहान ४ः०० बजेसम्म नै ।

पाल्पाका मित्रहरु तानसेन बहुमुखी क्याम्पसका प्रमुख तथा साहित्यकार पुष्करराज रेग्मी तथा पाल्पाका प्रजातन्त्रवादी अभियन्ता तथा साहित्यकार राजेन्द्रगोपाल सिंह विहान ७ः०० बजे नै समय मिलाइएअनुसार आइपुग्नु भयो । उहाँहरुको मोटरबाइक अगाडि–अगाडि र हाम्रो गाडी पछाडी–पछाडी कुदाएर हामीहरु ११ जना भैरव मन्दिरतर्फ लाग्यौं । घुमाउरो बाटो भएर डाँडा माथि–माथि हरियाली पहाडका चुलीहरु आँखामा राखेर हामीहरु उक्लिरह्यौं – केहीक्षणपछि भैरवमन्दिर छेउमा पुग्यौं । गाडी छेउमा रोकेर हामीहरु ओर्लियौं । राजेन्द्रजी र पुष्करजी अघि–अघि लागेर हामीहरुको फोटो खिँच्दै र इतिहास बताउँदै हाम्रो यात्रालाई मनोरम बनाइदिनुभयो । भैरवको अर्थ ‘भयानक’ हो । यही भयानक मूर्तिको आसपास घुमाउँदै करिव चारसय पचास वर्षसम्म सेनहरुले शासन गरेको पाल्पाको इतिहास सुनाउनु भयो । इतिहासमा लेखिएअनुसार रुद्र सेनका छोरा मणिमुकुन्द सेन (प्रथम) ले विशाल पाल्पा राज्यको स्थापना गरिएको रहेछ । राजा मुकुन्द सेनले भैरवनाथको मूर्ति स्थापना गरी ‘भैरवनाथ मन्दिर’ बनाइदिएको कथन छ । भैरवनाथको मन्दिर पुग्न करिव ९ किलोमिटर जानुपर्ने रहेछ । डाँडाको टाकुराको समथल भूमिमा भैरवको मूर्ति स्थापना गरिएको देखियो । कानफट्टा सन्यासीहरूबाट पूजा गरिने उक्त भैरवमूर्तिलाई विशेषगरी ‘रोट’ नामक रोटी चढाउने गरिन्छ । चामल र गहुँको पिठोबाट बनाइने ‘रोट’ मा गाईभैंसीको घिउ, दूध, नरिवल, छोकडा, ल्वाङ, सुकमेल, अलैंची, दालचिनी मिलाएर बनाउने चलन रहेछ । यहाँ निकै भीड लाग्ने गर्दोरहेछ । पाल्पा क्षेत्रकै निकै महत्वपूर्ण यो मन्दिर मानिन्छ । यस क्षेत्रबाट धवलागिरी, अन्नपूर्ण, गौरीशङ्कर हिमालहरु छर्लङ्ग देख्न सकिने भएकोले पनि यो ठाउँ मनोरम छ । पाल्पा पुगेर हेर्नैपर्ने, दर्शन गर्दा उपयुक्त हुने ‘भैरव’ हेरेर हामीहरु रानीमहलमा पुग्न तल–तल झर्दै गयौं । एउटा रेष्टुँरामा खानाको व्यवस्था पनि मिलाइकोले मित्रहरुको अनुरोधमा हामीले खाना खायौं ।

तानसेन नगरमा एकरात बिताइयो । तानसेन सर्सती घुम्ने योजना बनाइयो । पुष्करजी र राजेन्द्रजीको अगुवाई र सहयोगले तानसेन पाल्पाबारे धेरै खालका जानकारी मात्र प्राप्त भएनन् ऐतिहासिक पुस्तकहरु पनि प्राप्त भयो । भैरवमन्दिर पछि रानीमहल जाने भयौं । भैरवस्थान पुगेर तल–तलको बाटो हुँदै रानीमहलमा केहीक्षणमै आइपुग्यौं । पाल्पा जिल्लाकै उदाहरणीय मनोरम थलोका रुपमा रहेको रानीमहल कालीगण्डकीकै तीरमा रहेछ । हामी सबैले कालीगण्डकी छामेर पानीसँग स्पर्श ग¥यौं । करिब एकसय पच्चिस वर्ष अघि वीर शमशेरको शासनकालमा भाई खड्ग शमशेर, काठमाडौंबाट हद भएर पाल्पा पसेका रहेछन् । रानीमहलको निर्माण र सिर्जना खड्ग शमशेरले आफ्नै रानी तेजकुमारीको स्मृतिमा बनाइदिएका हुन् । शितलपाटीको ऐतिहासिक बग्गी ढोका पनि यिनैले बनाइदिएको हो । पाँच वर्ष लगाएर बनाइएको उक्त महल कालीगण्डकीकै छेउमा सेताम्य अनुहार सजाएर पाल्पाकै सुन्दर सौन्दर्यजस्तो भइदिएको छ । तानसेन डाँडामा रहेको सुन्दरवस्ती मात्र होइन यो क्षेत्र प्राकृतिक नगरीका रुपमा दार्जीलिङजस्तै नेपालका लागि विख्यात छन् । पाल्पाको तानसेन नगरमा अवस्थित यो महलले पाल्पालाई राष्ट्रमा चिनाउन सफल छन् । अमरप्रेमको विशिष्ट उदाहरण हो यो रानीमहल । यो रानीमहल दिल्लीको ताजमहलजस्तै प्रेमकै प्रतीकका रुपमा विख्यात छन् । निकै रमाइलो र सुन्दर भएकै कारणले बसिरहूँजस्तो पो लाग्छ यस तानसेन नगरीमा ।

पारिवारिक भ्रमण पनि भएकै कारणले बजार एक चक्कर लगायौं । काठमाडौंबाट आउनुहुनेहरुकै बाहुल्य रहेकै कारणले यहाँका बजारका नामहरु काठमाडौंका थुप्रै टोलका नामहरुसँग मिल्दाजुल्दा छन् । मखनटोल नगरको मुख्य बजार रहेछ । आज शुक्रबार यहाँ हाटबजार लाग्दा रहेछन् । एकक्षण घुम्यौं । घुम्दै गर्दा भारती र मलाई राजेन्द्रजीले आफ्नो घरमा आउन अनुरोध गरेअनुसार उहाँको निवासघरमा पुग्यौं । दीपेन्द्र र बुहारी पनि हामीसँगै राजेन्द्रजीकहाँ पुग्नुभयो । तानसेनमा आफ्नो ढङ्गको सेवा, निःस्वार्थ राजनीति र साहित्यलेखन र साहित्यिक सेवा पु¥याउँदै आउनुभएका राजेन्द्रगोपाल सिंह एकजना सचेत पाल्पा जिल्लाकै लागि एकजना उदाहरणीय पात्र रहेको थाहा पाइयो । घरका कोठाहरुमा पुस्तक टन्न राखिएका छन् । राष्ट्रिय दैनिकका बण्डलहरु डोरीले बाँधेर विशाल देखिने किसिमले राखिएका छन् । इच्छा, आकाङ्क्षा भनेको पनि अनौठा हुँदा रहेछन् । राजेन्द्रजीले समाजका हितका लागि आफूलाई घाटामा राखेर समाजका लागि कुदिरहेको देखियो । पाल्पा जिल्लाकै गतिशील व्यक्तित्वहरु जो शिक्षा, साहित्य, समाजसेवाका अनगिन्ति भारीहरु बोकेर यात्रापथमा लागिरहनुभएका छन् ती मित्रहरु पाल्पा जिल्लाका अमूल्य निधिहरु हुनुहुन्छ । पुष्करराज रेग्मी र राजेन्द्रगोपाल सिंह यस्तै व्यक्तित्वमा पर्दछन् ।

माघ १८ गते २.४५ मा सहीद दिवसको अवसरमा मेरो प्रमुख आतिथ्यतामा साहित्यिक कार्यक्रम उद्योग वाणिज्य संघको कार्यालयमा पुष्कर अथक रेग्मीले उद्घोषण गर्दै सुरु गर्नुभयो । पाल्पा साहित्य समाजले मलाई र जीवनसँगिनी भारती श्रेष्ठको सम्मान गर्नुभएको थियो । उक्त कार्यक्रममा मैले भाषणको क्रममा भनियो — “फलको आशा नगरी कर्म गर्नुपर्दछ विना अपेक्षा प्राप्ति भएको सम्मानले आनन्द र हौसला दिन्छ ।” उक्त कार्यक्रममा समाजका सल्लाहकार चित्रवलीरामले स्वागत मन्तव्य दिनुभएको थियो । उक्त कार्यक्रममा तानसेन गुठीका अध्यक्ष शकुन्तला बज्राचार्य, साहित्यकार सीताराम घिमिरे, पत्रकार÷साहित्यकार घातानन्द शर्मा, पोखराथोक साहित्य संगमका पूर्वअध्यक्ष हरि भट्टराई, संरक्षक राजेन्द्रगोपाल सिंह, पत्रकार÷सेनानी मेघराज शर्माले शुभकामना मन्तव्य व्यक्त गर्नुभएको थियो । कार्यक्रम रोचक रह्यो । मेरो निबन्धकारितामा शोधपत्र लेख्नुहुने सानु श्रेष्ठले मलाई र भारतीलाई एकपल्ट घरमा लान पर्खिराख्नुभएको रहेछ । एकपल्ट सानुको घरमा पुगिदियौं । आज बुटवलमा बस्न जाने कार्यक्रम भएकोले तानसेनको माया लागेर पनि तानसेन छोड्न वाध्य भयौं । पाल्पाका बजारहरु, ऐतिहासिक थलोहरु र समाजका हितखातिर खटिरहन चाहने मित्रहरुसँग मन साट्न दिएर तानसेन र पाल्पाको जयगान गाउँदै तानसेनबाट विदा भयौं ।

हामी बुटवलमा बस्ने निधो गरेर बुटवलतर्फ लम्क्यौं । बुटवल नगर बत्तीको उज्यालोले झिलीमिली देखिंदा छन् । तानसेनबाट बुटवल पुगेर आसपास रहेको ‘न्यू एरा’ पत्ता लगाउनु छ गुगलबाट होटेल खोज्यौं । तुरुन्तै न्यू एरा होटेलमा पुग्यौं । होटेलभित्र छि¥यौं । कोठाहरुमा लगेज राख्न गयौं । एकछिन सरु, शिवानी, इरा, आभाहरु घुम्न गए । हामीहरु सुत्ने तरखरमा लाग्यौं । बिहान ६ः०० बजे नै हिँडिहाल्ने मत्तो मिलायौं । सल्लाहअनुसार ६ः०० बजे तम्तयार भयौं र मोटर चढ्यौं । तर बाटो नदेखिने गरी हुस्सुले छोपेको बाटोमा यात्रा गर्न गा¥हो हुँदै रहेछ । विस्तारै मोटर बाटो लाग्यो । बाटोमा चिया पिउँदै विनोद चौधरीहरुको दिमागले ‘शाश्वत धाम’ मा सजिएका मूर्तिकलाहरु हेर्दै रमायौं । बुटवलदेखिको काठमाडौंसम्मको लामो बाटो पार गर्दै माघ १९ गते बेलुकी सकुशल घरमा पुग्यौं । यात्रामा कसैलाई केही भएन – कसैको कसैसँग गुनासा सुन्न परेन । आ–आफ्नो ढङ्गले घुम्यौं, खायौं, फोटाहरु खिँच्यौं र रमाइलो गरेर हामीहरु आ–आफ्नो घर फक्र्यौं । ०००