तीजलाई देखासिकीभन्दा मौलिकता, आत्मीयता र सामाजिक सद्भावसँग जोड्नुपर्नेमा जोड

काठमाडौं / नेपाली समाजमा हरितालिका तीजलाई धार्मिक पर्वसँगै नारी जीवनको आध्यात्मिक, सामाजिक र सांस्कृतिक पक्षसँग जोडिएको महत्वपूर्ण परम्पराका रूपमा लिनुपर्नेमा जोड दिइएको छ।

तीजको अवसरमा रातो पहिरन, पूजा, व्रत, गीत–संगीत, नाचगान, माइतीको सम्झना तथा भेटघाटले नेपाली समाजमा उत्साह थप्ने भए पनि यसको वास्तविक मर्म बाहिरी प्रदर्शन र रमझममा मात्र सीमित हुन नहुने धारणा व्यक्त गरिएको छ।

तीज महिलाले आफ्ना सुख–दुःख र भावना साटासाट गर्ने, पारिवारिक सम्बन्धलाई आत्मीय बनाउने तथा आत्मबल र पहिचानलाई अनुभूत गर्ने अवसरसमेत भएकाले यसलाई सामाजिक स्मृति, सांस्कृतिक पहिचान र जीवनदर्शनका रूपमा बुझ्नुपर्ने बताइएको छ।

पौराणिक मान्यताअनुसार देवी पार्वतीको तपस्या, दृढ संकल्प र भगवान शिवप्रतिको समर्पणसँग जोडिएको तीजको कथालाई आजको सन्दर्भमा महिलाको आत्मबल, आत्मसम्मान, स्वतन्त्र चेतना र आफ्नो निर्णयप्रतिको दृढतासँग जोडेर बुझ्न सकिने उल्लेख गरिएको छ।

पछिल्लो समय तीजका नाममा बढ्दै गएको अत्यधिक खर्च, देखासिकी, भड्किलो पहिरन, महँगा भोजभतेर तथा सामाजिक सञ्जालमा जीवनशैली प्रदर्शन गर्ने प्रवृत्तिले पर्वको मौलिकता र आत्मीयतामाथि प्रश्न उठाउन थालेको बताइएको छ। आधुनिकता अपनाउनु गलत नभए पनि आफ्नो आर्थिक क्षमता, संस्कार र सामाजिक यथार्थ बिर्सेर अस्वस्थ प्रतिस्पर्धा गर्नु उचित नहुनेमा जोड दिइएको छ।

तीजलाई कसले कति खर्च गर्‍यो भन्ने प्रतिस्पर्धाभन्दा कसले कति आत्मीयता बाँड्यो भन्ने संस्कारका रूपमा विकास गर्नुपर्ने धारणा राखिएको छ। पर्वका गीत तथा सांस्कृतिक प्रस्तुतिमा मनोरञ्जनसँगै महिला अधिकार, शिक्षा, आत्मनिर्भरता, नेतृत्व र सामाजिक चेतनाका विषयलाई समेत प्राथमिकता दिनुपर्ने बताइएको छ।

त्यसैगरी, तीजसँगै मनाइने ऋषिपञ्चमीलाई ज्ञानका पुर्खा तथा ऋषिमुनिप्रति सम्मान र कृतज्ञता व्यक्त गर्ने अवसरका रूपमा बुझ्नुपर्नेमा जोड दिइएको छ। ऋषिपञ्चमीसँग जोडिएको रजस्वलासम्बन्धी विषयलाई आधुनिक चेतनाअनुसार बुझ्दै महिलाको प्राकृतिक जैविक प्रक्रियालाई अशुद्धता वा विभेदसँग जोड्न नहुने धारणा व्यक्त गरिएको छ।

संस्कृति संरक्षणको अर्थ पुराना सबै अभ्यासलाई जस्ताको तस्तै दोहोर्‍याउनु नभई त्यसको मूल मर्मलाई जोगाउँदै समयअनुकूल बनाउनु भएको उल्लेख गरिएको छ। तीज र ऋषिपञ्चमीलाई सादगी, आत्मीयता, सामाजिक सद्भाव, ज्ञान र मानवीय मूल्यसँग जोड्दै आगामी पुस्तामा सकारात्मक संस्कार हस्तान्तरण गर्नुपर्नेमा जोड दिइएको छ।

“आधुनिकता स्वीकार गरौँ, तर मौलिकता नहराऊँ; परम्परा जोगाऔँ, तर विकृतिलाई संस्कृतिको नाम नदिऔँ” भन्ने सन्देशसहित तीज र ऋषिपञ्चमीलाई विवेकपूर्ण तथा सकारात्मक ढंगले मनाउनुपर्नेमा जोड दिइएको छ।