मदिराको हब बन्ने भो पाँचखाल

काभ्रे । सुन्दा अचम्म लाग्न सक्ला, कृषिको उर्वरा भूमिमा मदिराको अखडा शीर्षकले जो कोहिलाई एकपटक सोच्न बाध्य बनाउँछ ।
पाँचखाल उपत्यका समग्र जिल्लाकै कृषि उर्वरा भूमिको रुपमा स्थापित उपत्यकाको रुपमा लिइन्छ । कृषि पेशा र व्यवसाय यहाँको महत्वपूर्ण आयआर्जनको स्रोत मानिन्छ । काभ्रे जिल्लाकै सन्दर्भमा भन्ने हो भने उत्कृष्ट उर्वरा भूमिको रुपमा लिइँदै आएको छ । तरकारी खेती, दुग्ध व्यवसाय, पशु पालन, खाद्यान्न उत्पादन देखि वैदेशिक रोजगारीबाट पर्याप्त आम्दानी भित्र्याउने यस उपत्यका पछिल्लो समय मदिरा सेवनको अखडा बनेको छ । भन्नुपर्दा मदिरा सेवनको चंगुलमा यो उपत्यका फस्न पुगेको यहाँका युवाहरुको चालचलन र व्यवहारले देखाएको छ ।
यहाँ जे ग¥यो त्यसैमा पैसा भएका कारण ६० र ७० को दुई दशकमा यस उपत्यकाको ग्रामीण सरह र बजार तथा टोलमा अत्याधिक मदिरा सेवनका कारणले हरेक टोलमा वर्षेनी २÷३ जना–२÷३ जनाका दरले मरिरहेका छन् ।
आजभन्दा करिब १५÷१६ वर्ष अघि मदिरा विरोधी आन्दोलनमा जिल्लाकै नेतृत्व गरेको पाँचखालमा कालान्तरमा माओवादी विद्रोहको समयमा समेत यसले मदिरालाई कुनै असर पारेन । भन्नुपर्दा त्यतिबेला पनि मदिरा विद्रोही स्वरहरुलाई निषेध बनाएको तथ्य हामीले भोगेकै छौं । स्मरण गर्न लायक तथ्य एउटै सन्तानका ३ पुस्ताले एउटै भट्टीमा बसेर रक्सी पिउने कुरामा पाँचखाल नाम कहलाएको हरेक पिडित परिवारको भनाई छ । यहाँका हरेक स–साना चियापसल र खाजाघरमा दुध चिया र दही पाइँदैन तर प्रत्येक होटेल, किराना पसल नाम दिइएकाहरुमा सहजै रक्सी पाइन्छ । आफूलाई आमूल परिवर्तनकारी प्रजातन्त्रवादी र क्रान्तिकारी हुँ भन्ने जनप्रतिनिधिहरु समेत मदिराको नकारात्मक प्रभावमा मौन छन् । मदिरा बिक्रेता र उत्पादक नै निर्वाचित जनप्रतिनिधिहरुको भोट बैंक र स्थानीय कार्यकर्ता भएकोले यो विषयमा बोल्दा भोट घट्ने डर जनप्रतिनिधिहरुलाई छ । त्यसका कारण कोहि निर्वाचित प्रतिनिधिहरु यो विषयमा बोल्न सक्दैनन् । नाम त मरेर गएको व्यक्तिहरुको के उच्चारण गर्नु, घरेलु मदिरा सेवनकै कारण चर्चित नेतृत्वहरु यो उपत्यकाले गुमाइसकेको छ । त्यसतर्फ कसैले चु सम्म बोल्ने हिम्मत राखेका छैनन् । यो अवस्थामा यस क्षेत्रमा आफूलाई दिग्गज व्यक्तित्वको रुपमा दर्ज गर्न खोज्नेहरुलाई के भनौं ?
घरेलु मदिराको खुलमखुल्ला बिक्रि वितरणमा रोक लगाउनका लागि पुराना तथा नयाँ निर्वाचित जनप्रतिनिधिहरुसँग कुरा गर्दा उनीहरुले नै भट्टी भट्टीबाट हप्ता उठाएर सरोकारवाला निकायलाई दिने गरेको स्वीकार्छन् । जसका कारण सुरक्षा निकायले थाहा पाएर पनि आँखा चिम्लेर बस्ने गरेको उनीहरुकै मुखबाट चिया पसलमा गफ चुटिरहेको सुन्न पाइन्छ ।
पाँचखालको विशेष गरी खावा, केराघारी, तिनपिप्ले, तामाघाट, पाँचखाल, अनैकोट, जोरपाटी, होक्से, शिखरपुल, बालुवा र कोशीदेखामा दैनिक हजारौं लिटर घरमै उत्पादन मदिरा बिक्रि वितरण भएको स्थानीयहरु नै स्वीकार्छन् । यसो हुनुमा स्थानीय सत्ताको कमी कमजोरी भएको पूर्व जनप्रतिनिधि पुष्कर ढकालको आक्रोश छ । खुल्ला रुपमा मदिरा बिक्रि वितरण गर्न पाएबापत पसलेले स्थानीय सुरक्षाकर्मीलाई हप्ता बुझाउँदै आएको स्वयं बताउँछन् ।
साँझपख यि ठाउँहरुमा महिला, केटाकेटी र बालबच्चाहरुलाई जोगिएर हिँड्नै कठिन भएको स्थानीय बासिन्दाहरुको गुनासो छ । प्रतिवाद गरौं त एक्लो परिन्छ, नगरौं त साँझ एक्लै घर पसल गर्न गाह्रो हुँदै आएको छ । रक्सीलाई कडा बनाउनको लागि विभिन्न किसिमका रसायनिक तत्वहरु मिसाउने तथ्यहरु सार्वजनिक भएका छन् । डेरीबाट निस्कने एसिड जुन फाल्नको लागि समेत स्थान पाउँदैन, त्यस्ता तरल पदार्थहरुहरु युरिया मल, सख्खर र अप्राकृतिक पदार्थहरुको प्रयोग गरेर तयार पारिएको घरेलु मदिराले नियमित रक्सी सेवनकर्ताहरुको कलेजो, मृगौला लगायतका शरीरका अंगहरुमा रोग लागेर अल्पायुमै मृत्युवरण गर्नेको संख्या दिनप्रतिदिन बढिरहेको छ । यो सबैको जड भनेको अप्राकृतिक रुपमा तयार भएको घरेलु मदिरा नै हो भनी बताउँछन् उपचारमा संलग्न चिकित्सकहरु ।
समयमै यसतर्फ विचार पु¥याइने भने पाँचखाल मात्र होइन, जिल्लाका प्रमुख बस्तीहरु भयावह अवस्थामा पुग्नसक्ने र जनधनको ठूलो क्षति नहोला भन्न सकिन्नँ भन्छन् सरोकारवालाहरु । त्यसैले समयमै यसतर्फ गम्भीर ध्यानाकर्षण होस् भन्ने जनचाहना बाक्लिएको छ ।