वित्तीय साक्षरताप्रति गृहिणीको चासो

काभ्रे । वित्तीय सेवामा किसानहरुको पहुँच र प्रयोग बढाउने उद्देश्यले कृषि विकास बैंकले जिल्लाका विभिन्न स्थानमा वित्तीय शिक्षा तथा व्यवसाय साक्षरता कार्यक्रम अगाडि बढाएको छ ।
विशेष किसानहरु लक्षित यस कार्यक्रममा जिल्लाका पाँचखाल, धुलिखेल, पनौती, नाला क्षेत्रका किसानहरुलाई वित्तीय साक्षरताले सुसूचित गराएको पाइन्छ । जसको कारण कृषकहरुको व्यवसायिक पहुँच वृद्धिमा आकर्षण बढेको छ । वित्तीय साक्षरता कक्षामा सहभागीहरुको एउटै आवाज छ, पहिल्यै आउनुपर्ने कार्यक्रम ढिलो गरी आयो तर पनि अत्यन्तै खुशी छौं । उमेरले ३ बिस सेरोफेरो पुग्नै लाग्दा कक्षाकोठामा बसेर आफ्नो दैनिकीसँग मेल खाने विषयवस्तुका बारेमा ज्ञान लिन पाउँदा एकपटक फेरि किशोरावस्थामा मै पुगेजस्तो अनुभूति मिलेको बताउनुहुन्छ प्रशिक्षार्थी किसान रमेश बस्नेत । यो उमेरमा आएर यस किसिमको शिक्षा लिन पाएकोमा कृषि विकास बैंकप्रति आभार व्यक्त गर्ने शब्द पनि नभएको बताउनुहुँदै अत्यन्तै राम्रो र दूरगामी प्रभाव छोड्ने कार्यक्रम भएको बस्नेतको टिप्पणी छ । समग्रमा सबै प्रशिक्षार्थीहरुमा एक किसिमको उर्जा अनुहारमा देखिन्थ्यो । घरधन्दा छोडेर बिहानै स्कूल आउने गरेका छौं, यसले राम्रै परिणाम प्राप्त गर्नेमा हामी एकमत रहेको एकै स्वरमा भन्न पछि पर्नु भएन सहभागीहरु ।
आइएफएडि को आर्थिक साझेदारीमा आरपिएसएफ–एपिआइए परियोजना अन्तर्गत कृषि विकास बैंकले यो कार्यक्रमलाई विगत वर्षदेखि नै अगाडि बढाउँदै आएको बि टु बि कार्यक्रम संयोजक सुदीप अधिकारी बताउनुहुन्छ । कृषि विकास बैंकले किसानहरुलाई अब्बल बनाउने मुख्य उद्देश्यका साथ वित्तीय शिक्षा तथा व्यवसायिक साक्षरता कार्यक्रम अगाडि बढाएको छ । जसको निरन्तरता काभे्र जिल्लाका केही शाखाहरुले गर्नुभएको छ । बागमती प्रदेशका १३ वटा जिल्लामध्ये ८ जिल्लामा यस किसिमको कार्यक्रम सुरु गरिएको छ । यसैको निन्तरता काभ्रे जिल्लाले गरेको छ । यसबाट किसानहरुमा एक किसिमको आत्म सन्तुष्टिसँगै आफ्नो व्यवसायको सुरक्षा समेत प्राप्त गरेका छन् । उत्पादन र बजारका लागि किसानहरुले चिन्ता जाहेर गर्नुपर्ने अवस्थाबाट मुक्त हुनुहुनेछ । जसका लागि कृषि विकास बैंकले किसान एप र किसान क्रेडिट कार्डको व्यवस्था गरेको छ । जसको माध्यमबाट कृषकको व्यवसायिक पहुँचमा उल्लेख्य वृद्धि हुँदै आएको महसुस कृषि विकास बैंकले गरेको छ भन्नुहुन्छ अधिकारी ।
जसले गर्दा पनि यस किसिमका कार्यक्रमहरु निरन्तर अगाडि लैजाने जानकारी समेत संयोजक अधिकारीले गराउनुभएको छ । अधिकारीका अनुसार एउटा समूहमा २५ जनाका दरले कृषकहरुको सहभागिता रहनेछ । विशेष आपूर्ति श्रृंखलामा संलग्न साना सीमान्तकृत कृषकहरु, संकलक तथा प्रशोधनकर्ता, उद्यमीहरु कम्तीमा ६० प्रतिशत महिलाहरु र ३० प्रतिशत युवा एवं दलित, जनजाति लगायत पिछडिएका वर्गलाई लक्षित गरेर यो कार्यक्रम समुदायमा लगिएको बताउनुभएको छ ।
काभ्रे जिल्लामा यो कार्यक्रमबाट झण्डै ५ सयको हाराहारीमा किसानहरु लाभान्वित हुने तथ्यांकले देखाएको अधिकारीले बताउनुभएको छ । उक्त कार्यक्रमसँगै यस परियोजनाले जिल्लाका उत्पादक र व्यापारी, व्यापारी र सेवा प्रदायक, संस्थाबिच व्यवसायिक वृद्धि सम्बन्धी अन्तरक्रिया लगायतका कार्यक्रमहरु पनि अगाडि बढाएको छ । यस्ता किसिमका कार्यक्रमले किसानहरुलाई कृषि डिजिटल प्रणालीका बारेमा समेत ज्ञान प्राप्त हुनेछ । जसबाट आफ्नो उत्पादनलाई सबल, सक्षम बनाउनका लागि स्वयं किसानहरु दक्ष हुनेछन् ।
उक्त वित्तीय साक्षरता कक्षामा भेट हुनुभएका प्रशिक्षक नविना दाहालको कथन छ– किसानहरुका लागि अत्यन्तै लाभदायिक कार्यक्रमभित्र पर्छ । समय अनुसार राज्यले किसानहरुका लागि अनुकरणीय कार्य ल्याएको आफूले पाएको बताउनुहुँदै यस कक्षामा सहभागिताका लागि प्रतिस्पर्धा नै भएको छ । कक्षाकोठामा एक पटक प्रवेश गरेको प्रशिक्षार्थीले कक्षा छोड्ने भन्ने सवालै देखिएको छैन । यो आकर्षणले बैंकको लगानी सुनिश्चित र सही ठाउँमा प्रयोग भएको महसुस मैले गरेको छु । यस किसिमका कार्यक्रमले किसानहरुलाई वित्तीय ज्ञानसँगै कृषि उत्पादनका लागि खेल्नुपर्ने भुमिका जिम्मेवारी र दायित्व समेत प्रष्ट्याउने भएकोले पनि कृषि पेशामै जीवन खोज्नेहरुले यो कक्षा नछोड्ने संकेत आफूले पाएको प्रशिक्षक दाहालको कथन छ । प्रशिक्षक दाहालका अनुसार सहभागी किसानहरुका लागि दैनिक ७० रुपैयाँ खाजा भत्ता छ भने हामी प्रशिक्षकका लागि दैनिक ६ सय रुपैयाँ श्रमको मूल्य दिएको छ । २२ दिनसम्म चल्ने यो कक्षामा सम्पूर्ण सहभागीहरुमा उर्जा पाएको प्रशिक्षक दाहालेको अनुभव छ ।
सोही कक्षामा भेटिएका पशुपालक कृषक दिनेश बजगाईं बताउँछन्– कृषि विकास बैंकले जुन कार्यक्रम ल्याएको छ, यो अत्यन्तै अनुकरणीय छ । यो तालिमपश्चात् किसानहरुले आफ्नो कृषि पेशालाई अझै मजबुत र व्यवसायिकरण गर्नसक्ने सन्देश दिएको छ । काभ्रेका विभिन्न स्थानहरुमा सञ्चालन भएको यस किसिमको कक्षाले किसानहरुलाई आकर्षित गरेको छ । जब तालिम पश्चात् प्राप्त हुने किसान एप र किसान क्रेडिट कार्ड त किसानको लागि सञ्जीवनी बुटि नै हुन् । बिना झन्झट देवनागरिक लिपीमा प्रष्ट रुपमा आउने सन्देश र समाधानहरुले एउटा दक्ष जनशक्तिको अभाव पूरा गरिदिएको छ । यो तालिम प्राप्त किसानहरु यो पेशामा आफैं दक्ष जनशक्तिका रुपमा स्थापित हुनेछन् । त्यसैले पनि यस किसिमका कार्यक्रममा किसानहरुको चासो बढेको बताउँछन् मल्टी भैंसी फर्मका सञ्चालक कृषक बजगाईं ।
कृषक बजगाईंका अनुसार अहिले यो कार्यक्रम पनौती नगरपालिका अन्तर्गत पनौती–४, ठाडोबाटोका ५० जना किसान २ ग्रुपमा सहभागिता जनाइरहेका छन् भने कुशादेवीमा २५ जना १ ग्रुप र सामुदायिक आमा समूहमा २५ जनाले सहभागिता जनाइरहेका छन् । सहभागी किसानहरुले आफ्ना साथीसंगतीलाई जानकारी गराएपश्चात् कार्यक्रमको माग बढेको छ ।
यसतर्फ सम्बन्धित निकायले ध्यान पु¥याउनेछ भन्ने विश्वास हामी किसानको रहेको बजगाईंले बताउनुभएको छ । यस अघि नै काभ्रेका विभिन्न क्षेत्रमा वित्तीय साक्षरता कक्षा सञ्चालन भईसकेको जानकारी समेत गराइएको छ ।