परीक्षालाई मर्यादित बनाउने दायित्व परीक्षार्थीको पनि हो

भोलिबाट सुरु हुन गइरहेको एसईई परीक्षालाई मर्यादित बनाउने दायित्व सरोकारवाला सबैको हुनेमा दुई मत छैन । राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डले सार्वजनिक गरेको तथ्यांकअनुसार माध्यमिक शिक्षा परीक्षा (एसईई) मा सामुदायिक र संस्थागत गरी जम्मा ११ हजार २ सय १६ ओटा विद्यालयहरूबाट ५ लाख १४ हजार ७१ विद्यार्थीहरुमध्ये छात्रातर्फ २ लाख ५७ हजार ७ सय ३०, छात्रतर्फ २ लाख ५६ हजार ३ सय ११ र अन्यतर्फ ३० परीक्षार्थीहरूले परीक्षा दिँदैछन् ।
नेपालमा २ हजार ७९ र जापानमा १ गरी कुल २ हजार ८० परीक्षा केन्द्रबाट परीक्षार्थीहरु सहभागी हुँदैछन् । कुल परीक्षार्थीहरूमध्ये १६ हजार ९ सय ४७ जना प्राविधिक धारतर्फका रहेका छन् । परीक्षामा केन्द्राध्यक्ष, सहायक केन्द्राध्यक्ष, निरीक्षक, सहायक÷सहयोगी कर्मचारी र सुरक्षाकर्मी समेत गरी जम्मा ७७ हजार ८ सय १७ जना जनशक्ति प्रत्यक्ष रूपमा परीक्षा केन्द्रलाई व्यवस्थित रुपमा सञ्चालन गर्नका लागि कार्यरत हुने भएका छन् ।
पछिल्लो समय परिक्षा, परिक्षामा मात्रै सीमित हुँदै गएको छ । अझै भन्नुपर्दा कर्मकाण्डीको रुपमा परिक्षालाई आँकलन गरिएको छ । यसले परिक्षाको महत्वलाई दिन प्रतिदिन गिर्दाे अवस्थातर्फ लग्दै छ । शिक्षाको क्षेत्रमा यो राम्रो संकेत होइन । आजका बालबालिकाहरुमा पढ्नुपर्छ, राम्रो परिणाम ल्याउनुपर्छ भन्ने भावना नै छैन । यसको मुख्य कारण भनेको पढाइको महत्व घट्दै जानु हो । जसका कारण परिक्षाप्रति परीक्षार्थीहरु नै गम्भीर छैनन् । यदि मर्यादित ढंगबाट परिक्षा चलेको भए यो अवस्था आउने थिएन । बालबालिकामा यस किसिमको विचलन मौलाउने अवस्था सिर्जना हुनुमा सम्बन्धित सरोकार पक्ष जिम्मेवार रहेको हाम्रो निचोड छ ।
नपढीकनै प्रमाणपत्र पाइन्छ भने किन पढ्ने भन्ने मनोकांक्षाले बालबालिकामा खेती गरेको कारण परिक्षाप्रति जिम्मेवार छैनन् । यो अवस्था आउनुमा राज्य सञ्चालकदेखि लिएर अभिभावकसम्म जिम्मेवार छन् । आफ्ना बालबालिकाहरुको शैक्षिक अवस्थाका बारेमा परीक्षाको मुखमा आएर मात्रै चासो दिने परम्पराले मर्यादित परिक्षा हुन नसकेको ठम्याईमा हामी पुगेका छौं । पहिलो दायित्व त शिक्षक, अभिभावक र विद्यार्थी स्वयं नै यो सवालमा गम्भीर हुन आवश्यक छ । तब मात्र परिक्षालाई मर्यादित रुपमा अगाडि बढाउन सकिन्छ ।
शिक्षातर्फ भित्रिएको विकृति भनौं, अन्तिम परिक्षा सञ्चालन हुने केन्द्राध्यक्षहरुलाई प्रभावमा पार्ने काम स्वयं शैक्षिक संस्था सञ्चालकहरुको महत्वपूर्ण भूमिका रहेको देखियो । त्यसले संस्थागत विद्यालयमा पढ्ने बालबालिकाहरुमा त परिक्षा मर्यादित बनाउनुपर्छ भन्ने संस्कार नै हराएको पाइयो । जसको अनुशरण संस्थागत विद्यालयमा अध्ययनरत बालबालिकामा पनि छिटफुट देखिएको छ । यसलाई समयमै नियन्त्रण गर्न सकिएन भने भोलि गएर नेपालको शैक्षिक जनशक्ति अहिलेको भन्दा पनि निकम्मा हुनेमा दुईमत नरहेको हाम्रो बुझाइ छ । त्यसैले सरोकारवाला निकायले भोलिबाट सञ्चालन हुन गइरहेको एसईई परीक्षालाई मर्यादित, अनुशासित र अनुशरण योग्य बनाउने छ भन्ने अपेक्षा हामीले राखेका छौं ।