कर्मचारी कुनै वाद र दल हुदैन, उ जनताको साझा सम्पत्ति हो

केशव प्रसाद पुडासैनी
प्रमुख घरेलु कार्यालय (काभे्र)

मानिसको जन्म सकारात्मक सोचका लागि हुन्छ भनिन्छ । यथार्थमा यो भनाई थोरैले मात्र प्रयोग गरेको यदाकदा सुनिन्छ । प्रत्यक्ष रुपमा भन्ने हो भने यी भावना भएका व्यक्तिहरु भेट्न मुश्किल नै हुन्छ । त्यही भित्रका एक पात्र बीच जम्का भेट हुने अवसर मिल्यो । ब्यक्तित्वका बारेमा चर्चा गर्ने शब्द नै शब्दकोषमा छैन भन्न म पछि पर्दिन । त्यस्तो व्यक्तित्व जसले कुनै पल आप्mना लागि भनेन, बचेको समय समाज रुपान्तरण मै खर्चियो । यसो भनिरहँदा अनौठो, कौतुहलता उब्जनु स्वभाबिक नै हो । त्यसैको प्रतिविम्बका रुपमा सामाजिक सञ्जालमा छाउन सफल र कुशल व्यक्तित्वका धनी हुन्–केशव प्रसाद पुडासैनी । जसले सिनो देखि मल मुत्रलाई सहजै स्थानान्तरण गर्न पछि परेनन् । आलोचनालाई प्रेरणाको सारथीका रुपमा शिरोपर गर्न कञ्जुस्याँइ गरेनन् । जसका कारण एउटा अब्बल र सहासिक समूह खडा भयो । जसको परिकल्पनाका कारण स्वस्थ, हराभरा जलाशय स्थापित गरायो । हो उनै सामाजिक अभियन्ता बाग्मती बचाउ अभियानका योजनाका जसले बाग्मती सरसफाई अभियानमा अभियन्ताका रुपमा स्थापित व्यक्तित्वको पहिचान बनाएका छन् । तिनै व्यक्तित्वसँग भएको छोटो संवादको सार पाठक सामु पस्कने जमर्काे गरेका छौं–स.

— तपाई सामाजिक अभियन्ता पनि हो । तपाईको दैनिकी कसरी बित्दै छ ?

म हजुरले भने जस्तै जनताले देखेको सामाजिक अभियन्ता हुँ । तर मेरो मानसपटलले चाहेजस्तो समाज रुपमान्तरण गर्न र स्वस्थ समाज निमार्ण गर्न सकेको जस्तो लाग्दैन । अहिले म एउटा प्रशासकीय जिम्मेवारी लिएर यस कार्यालयमा कार्यरत छु । बचेको समय तपाईले भने जस्तै समाजसेवा मै समर्पित गर्छु । अरु त यस्तै हो चर्चा गर्न लायक खास छैन भन्दा पनि हुन्छ । केहि गरौं भन्ने चाहाना अभैm छ । तर अग्रजहरुले भन्ने गरेको उक्ति कहिलेकाँही सार्थक हो भन्ने लाग्छ । सतिले सरापेको देश ।

— भन्नाले ?

करिब अढाइ महिना भयो । राजधानीसँग नाता जोडिएको । पर्यटकीय नगरी धुलिखेलमा रहेको उद्योग वाणिज्य तथा उपभोक्ता हित संरक्षण निर्देशनालय अन्तर्गतको यो घरेलु तथा साना उद्योग कार्यालय धुलिखेल काभ्रेपलाञ्चोकको स्वरुप परिवर्तन गर्ने प्रयासमा लागिपरेको छु । निजामती सेवाका ३६ वसन्तमा एक पटक फेरि सरकारले कार्यदक्षताको आधारमा अवसर दिएको छ । यसलाई सहिरुपमा उपयोग गर्नेछु । प्रत्येक व्यवसायीहरुलाई अनुभुति हुने काम गर्नेछु । जसका लागि सम्पूर्ण कर्मचारीरुको सहयोग र साथ आवश्यक पर्छ । आजका दिनसम्म पाएको छु । उद्यमी र उद्योग विना देशको उन्नति प्रगति हुन सक्दैन भन्ने निचोडका साथ यो अभियानमा छु ।

—जुन उद्देश्यका लागि योजनाहरु के–के लिएर आउनु भएको छ ?

खास चर्चा गर्न लायकका त छैनन् भन्ने लाग्छ । फेरिपनि श्रावण १ गते देखि यस कार्यालयबाट प्रवाह गरिने सेवालाई अनलाइनमा लगिएको छ । हुनत यस अघि नै पनि वाणिज्य तर्पmको सेवा प्रवाह अनलाइन मार्पmत नै शुरु भएको थियो । अब कुनैपनि उद्यमी व्यवसायीहरुले कार्यालय प्रवेश गरेको एक घण्टा भित्र कार्य सम्पादन गरेर मन्दमुस्कान सहित फर्किने छन् भन्ने विश्वास कार्यालयले लिएको छ । उद्ययमी व्यवसायीलाई प्रेरणादायी र उर्जाशिल बनाउनका लागि कुनै पनि व्यक्ति उद्योग प्रशासन सम्बन्धी काम लिएर आउँछ भने उहाँहरुलाई सम्मानका साथ दीर्घकालीन सकारात्मक स्मरण रहने सन्देश लिएर फर्कने वातावरण दिने जमर्काेमा छौं । जसले उद्योग सम्बन्धी प्रतिपादन भएका उद्देश्यहरु योजनाहरु सहजरुपमा सम्पन्न हुनेछन् ।

— कार्यालय प्रमुखको हैसियतमा जुन सपनाहरु पस्कने जमर्काे गर्नु भएको छ तर सरकारी कार्यालय मध्ये यो कार्यालय निछोरिएको कार्यालयमा पर्छ होइन ? यो अवस्थामा तपाईका ति योजना कसरी कार्यान्वयन हुन सक्ला ?

असम्भव भन्ने कायरताहरुको मानसिकता भित्र मात्र रहन्छ । मैले जुन अठोट लिएको छु । त्यो पुरा गरेरै छाड्छु भन्ने आत्मविश्वास छ । आजसम्म चालेका प्रत्येका पाइलाहरुले सफलता प्राप्त गरेकै छन् । जहाँसम्म ओझेलमा परेको अड्डाकोरुपमा परिचित भन्नु भएको छ, त्यो यथार्थ हो । त्यतिमात्र होइन झन्डै खारेजीमा समेत पर्न पुगेको थियो यो कार्यालय । यो संकटग्रस्त अवस्था पार गरेर नयाँ जीवन सहित विस्तारित क्षेत्राधिकार लिएर आएको छ । मलाई राज्यले जिम्मेवारी दिएको छ । त्यो पूरा गर्नु मेरो कर्तव्य हो । अढाइ महिनाको बसाइमा म मेरो उद्देश्यमा सफल हुन्छु भन्ने संकेत पनि मिलेको छ, कर्मचारी साथीहरुको उत्साह, उमंग र सहयोगी भावनाले ममा थप उर्जा थपेको छ । म कार्यालय प्रमुखको हैसियतमा उद्यमीहरुलाई आग्रह गर्न चाहान्छु । एक पटक सेवा लिएर हेर्नुहोस् अनि विगत र वर्तमानको तुलना गर्नुहोस् ।

— प्रसँग बदलौं, तपाई एक सामाजिक अभियन्ता पनि हुनु भएको, तपाईको प्रस्तुतिले प्रट्याएको छ । के यो कार्यालयले नयाँ जीवन पाउँछ ?

मैले माथि नै भनिसकें, मेरो प्रयास रहनेछ । म गरेर देखाउने प्रयत्नमा रहन्छु । बोल्नु त्यति मनासिब नहुन सक्छ । मेरो कार्याकालमा राष्ट्र कै नमूना कार्यालयका रुपमा यस कार्यालयलाई कहलाउने जमर्काे रहनेछ । अझ भन्नु पर्दा राष्ट्र कै नमूना कार्यालयका रुपमा देख्नु हुनेछ । सवाल बाग्मती बचाउ अभियानको छ । यसका बारेमा मैले चर्चा गरिरहनु नपर्ला । किनकी राष्ट्र देखि अन्तराष्ट्रिय स्तर सम्म सञ्चार माध्यमले चर्चित बनाइ सकेको छ । तसर्थ यो कार्यालयले प्रदान गरेका सेवाहरुका बारेमा नै केहि व्यक्त गर्ने जमर्काेमा छु । मैले अघि पनि जोडँे । वाणिज्यको क्षेत्रमा यस अघि नै अनलाइन मार्पmत सेवा प्रवाह गरिसकेको छ । श्रावण १ गतेबाट बाँकी सेवाहरु पनि अनलाइनमा गएका छन् । अब यस कार्यालयलाई एक क्लिकमा पढ्न सकिन्छ । प्रत्येक नागरिकले प्रविधिसँग खेल्दै गर्दा घरेलु कार्यालयले के–के काम गरिरहेको छ । जिल्लामा कस्ता उद्योग व्यवसायहरु छन् ? तिनीहरुले के–के सेवाहरु दिन्छन् ? कस्तो किसिमका उत्पादनहरु बजारमा ल्याएका छन् ? ति बारेमा घरमै बसी बसी जानकारी लिन सक्नेछन् । यो पनि एउटा उपलब्धी मान्नु पर्छ । त्यसैले पनि तपाईले जान्न चाहेको जिज्ञाशा संबोधन हुन्छ भन्ने लाग्छ ।

—तपाईले यसो भनि रहँदा तपाई र तपाइको समूहले निःस्वार्थ भावले गरिएको बाग्मती बचाउ अभियानका बारेमा केहि त बोल्न मिल्छ नी ?

यो बारेमा जानकार नहुने सायद कमै हुनु हुन्छ होला । कुरो कोट्याउनु भयो हाम्रो प्रयासले बाग्मतीलाई पूर्ववत अवस्थामा फर्काउन सफल भएका छौं, त्यो सत्य हो । अरु कुराहरु जगजाहेरै छन् । एउटा जोड्न मन लागेको २०२१ सालको नापी नक्सा अनुसार बाग्मती अति नै अतिक्रमणको चमेटामा थियो । नेपाल सरकारका पूर्वसचिव लिलामणि पौडेल लगायतको टिमले बाग्मतीको आप्mनै धारमा बहने गरी बाग्मतीलाई कायम ग¥यो । सुन्दरीजल देखि गोकर्णसम्मको ९ कि.मि.को बाग्मती अतिक्रमित भूमिलाई पूर्ववत अवस्थामा फर्काई दुबैतर्पm करिडोर निमार्ण गरी प्रत्येक १ कि.मी.को दुरीमा पक्की पुल ९ वटा निर्माण गरी राज्यलाई बुझायौं । सम्भवत यो नमूना योग्य काम हुनु पर्छ । राज्यले कल्पना समेत गर्न नसकेको काम नागरिकबाट सम्पन्न भयो । तर दुःखका साथ भन्नु पर्छ उक्त सडक र पुलको उद्घाटन गराउने अवसर आजसम्म प्राप्त हुन सकेन । तर राज्यले कल्पना समेत गर्न नसकेको अतिक्रमित भूमि नागरिकबाट खोसेर राज्यका नाममा कायम गरी राज्यलाई बुझाइदिएका छौं । यो हाम्रो अभियानको महत्वपूर्ण पक्ष हो भने बाग्मतीलाई नदी कै रुपमा स्थापित गर्ने छौं । यो हाम्रो समूहको संकल्प हो । गरे के सम्भव छैन भन्ने उदाहरण यो अभियानबाट समाजमा केही गरौं भन्ने अभियन्ताहरुले महशुस गरेर अहिले पनि मुलुकका १ सय भन्दा बढी स्थानमा यस्तै किसिमका अभियानहरु चलेका छन् । जसको पछिल्लो उदाहरण काभ्रे कै पुन्यमाता सरसफाई अभियानलाई दिन सक्नु हुन्छ । जसले आजसम्म आइपुग्दा बीसौं हप्ता पार गरेको छ । सयौंको संख्यामा आमा दिदीबहिनीरु लागिपर्नु भएको छ ।

— तपाईले जुन विषयम चर्चा गर्नु भयो । त्यसबाट यो कार्यालयले के–के अपेक्षा राख्न सक्छ ?

म बाग्मती बचाउ अभियानको योजनाकार पनि हुँ । हामी यो मुलुकमा केहि सम्भावना छैन भन्नेहरुका लागि नमूना पनि हौं । त्यसैले हामीले यो मुलुकका लागि खेल्नु पर्ने भूमिका खेलेको हौं । दायित्व निभाएका हों । कर्तव्यबोध गरेका हांै । तर अहिलको जुन संस्कार हाबी भएको अधिकारमुखी भएको छ । के अधिकार मात्रै खोज्ने ? कर्तव्य, दायित्व, जिम्मेवारी हुँदैन ? नैतिकता कहाँ गयो ? जसले गर्दा समृद्ध मुलुक बन्न सकेन । आर्थिक अवस्थाले कमजोर बनायो । तर व्यक्ति गरिब छैनन् । मुलुक विदेशी ऋणमा चुर्लुम्म छ । यो अवस्थामा विदेशको सफलताका उदाहरण दिनेहरुले एक पटक साचौं त । तपाईले यो मुलुकको लागि कति समय खर्चनु भो ? अनि ती समृद्ध बनेका मुुलुकहरुको बारेमा सोच्नुहोस् । त्यहा रहेका औद्योगिक कलकारखाना, नागरिकलाई दिएको रोजगारी यावत बारेमा स्मरण गर्नुहोस् । अनि भन्नुहोस् यो मुलुकमा अवसर किन छैन । हामीलाई सुविधा सबै चाहिन्छ । तर राज्यलाई झुक्याउन कसरी सकिन्छ भनेर लागिपर्छाैं । चर्चा गर्न लायक एउटा वाक्य जोड्न चाहान्छु । पर्दा पछाडि आलिसान महलहरु छन् । डेढ दुई करोडको गाडी चढेर भुकम्प पीडितका नाममा राज्यले दिएको कौडिको मूल्यको राहत लिन सरोकारवाला निकायको ढोका ढकढक्याउन पुग्छौं । अब भन्नुहोस् हामी कहाँ छौं ?

—तपाईले यस किसिमका अभिव्यक्तिहरु दिइरहँदा तपाईका योजनाहरु सफल पार्न के–के विधि अपनाउदै हुनु हुन्छ ?

कुनैपनि प्रशासक योजना विना प्रस्तुत हुन सक्दैन । यदि हुन्छ भने मिथ्या सरह हो । त्यसैले अवश्य मैले पनि उद्देश्य प्राप्तिका लागि केहि विधिहरु पनि अपनाएको छु । जुन विधि मन्दरुपमा अगाडि बढ्दै छ । कर्मचारीको कुनै आप्mनो र विरानो हुँदैन । ड्युटी अवधि उ एक सार्वजनिक पुस्तकालय हो । जसले पनि पढ्न सक्छ । त्यसैले राज्यद्वारा प्रतिपादन गरेका नीति नियम भित्र रहेर चल्नु पर्छ । कर्मचारीको कुनै पार्टी र वाद हुँदैन । ऊ राष्ट्रको सझा सम्पत्ती हो । जो सुकैले चलाउन सक्छ । त्योसँग चासो राख्न आवश्यक छैन । उसको ड्युटी नीतिमा जोडिएको हुन्छ । त्यही भएर पनि म ढुक्क छु । जसरी बाग्मतीलाई पूर्ववत अवस्थामा पु¥याइयो । त्यसरी नै यो निछोडिएको अड्डालाई नमूना अड्डाको रुपमा स्थापित गराउने उद्देश्य सहित आशावादी भएको छु ।

—तपाईले निछोडिएको अड्डालाई नमूना अड्डा बनाउने छु भन्नु त भयो त्यस्ता योजनाहरु के छन् ?

मैले माथि नै धेरै कुराहरु जोडिसकेको छु । एक पटक यो निछोडिएको कार्यालयमा आएर अनुगमन गर्न समग्र नागरिकहरुमा आग्रह गर्दछु । यस कार्यालयबाट लघु उद्यमी, साना उद्यमी, घरेलु उद्यमीहरु लगायतलाई उत्पे्ररित गराउने, पेशा प्रति उर्जा जगाउने र व्यवसायका बारेमा आवश्यक तालिमको व्यवस्था गरी दक्ष जनशक्ति उत्पादनका लागि आकर्शित योजना सहित आएका छौं । जसले घरेलु कार्यालयका योजना सफल बनाउन मद्दत मिल्नेछ । प्रदेश सरकारको मातहतमा रहने यो कार्यालय आपूmलाई रपान्तरित भएर जनतको माझ आउने कुरामा अब शंका रहँदैन । जुन योजना सहित आएका छौं त्यसले ढिला सुस्ति र अनियमिततालाई अन्त्य गर्नेछ । यति मात्र गर्न सक्यौ भने पनि यो कार्यालय नमूना कै रुपमा स्थापित भएको मान्न सकिन्छ ।

—तपाईले यावत कुराहरु राखिरहँदा तपाई कै कार्यालयको स्टोरका बारेमा रहेका मेशिनरी सामानहरुका बारेमा कतिको ज्ञात हुनु हुन्छ ?

अत्यन्तै महत्वपूर्ण कुरा जोड्नु भयो । यो बारेमा मैले आप्mनो आगमनको अढाई महिनामा निकै पटक स्मरण गरेको छु । यसलाई आगामी चैत्र मसान्त भित्र उपयोग आउने जति मेशिनहरु उपयोगको लागि विभिन्न सरकारी निकाय माग अनुसार हस्तान्तरण गर्ने छौं । जुन उपयोग हुन सक्दैनन् । तिनीहरुलाई लिलामी प्रक्रियाबाट समाधान गर्नेछौं । अबका दिनमा स्टोर, कवाडी उत्पादनको कारखाना बन्ने छैन । अनिमितता हुने छैन । त्यसैले यहाँहरुलाई आश्वस्त गराउन चाहान्छु । यो कार्यालय चुस्त दुरुस्त रुपमा नागरिकमाझ आउनेछ । हिजो के भयो ? त्यता नजाऔं । भोलि के गर्ने त्यता तर्पm चिन्तित रहौं । यिनै कुराहरु राख्न चाहान्छु ।

— अन्त्यमा थप केहि छन् ?

भन्न त जति भनेनि सकिँदैन तर आज जुन अवसर प्राप्त भयो । सर्वप्रथम प्रभातफेरि साप्ताहिक र प्रभातफेरि अनलाईन प्रति आभार ब्यक्त गर्दै म एक निजामती कर्मचारी भएतापनि आपूmलाई सामाजिक अभियन्ताको नाममा परिचित गराउन चाहान्छु । जुन अतिक्रमित भूमि राज्यलाई फिर्ता दिएका छौं । फेरि अर्काे प्रकृतिको घटनाक्रमले अभियानको नाममा आन्दोलन गर्न नपरोस् । हामीलाई ती क्षणमा लगनशिलता तर्पm उन्मुख गराउन समर्पित हुनु हुने ती हातहरुप्रति ढिलै भएपनि आभार व्यक्त गर्न चाहान्छु । साथै २१ औं सताब्दीको प्रविधिको युगमा मैले जिम्मेवारी सम्हालेको कार्यालयलाई सो प्रविधिमा निपुणता हासिल गराउनेमा समर्पित हुने छु । उद्यमी व्यवसायीले घरमै बसी बसी आप्mनो उद्योगको बारेमा मोबाइलमा रहेको सप्mटवेरको प्रयोग गरी जानकारी लिन सक्ने अवस्थाको सिर्जना गर्ने छु । जसले दर्ता र नवीकरणका लागि लाइन बस्नु पर्ने अवस्थाको अन्त्य गर्नेछ ।