चिसोको कारण हुने समस्या र समाधान

आर.एल.श्रेष्ठ
यति खेरको समय चिसो बड्ने सयम हो । यस्तो चिसोको समयमा सावधानि अपनाउन नसके स्वास्थ्यमा विभिन्न खालका समस्याहरु हुन सक्छ । जाडो मौसममा केही रोगले निकै सताउँछन् । ज्वरो, टन्सिल, दम, मुटुमा समस्या, जोर्नीको दुखाइ आदि जाडोमा देखिने रोग तथा समस्या हुन् । रोगसंग लड्न प्रतिरोधात्मक शक्ति कम हुनेहरुका लागि चिसो समय घातक पनि हुन सक्दछ । बिशेष गरी बालबालिका, वृद्धवृद्धा, गर्भवती, दीर्घरोगीहरुले चिसोको समयमा निकै सावधानी अपनाउन जरुरी रहन्छ । मौसम परिवर्तनको समयमा रुघाखोकी र ज्वरोको समस्या प्रायलाई देखिन्छ । मौसमी समस्याहरु देखिदा कतिपय कोरोनापो होकि भनेर आत्तिेने गरेको पाईन्छ तर रुघा लाग्दैमा आत्तिनु हुदैन तर सावधानी भने अपनाउन जरुरी रहन्छ ।

इन्फ्लुएन्जा भाइरस – हावाको मध्यमबाट सर्ने यो भाइरस हाल देखा परिसकेको छ । छिटो र समुदायमा छिट्टै संक्रमित गर्न सक्ने भएकोले जोखिमका वर्गमा रहेकाहरु चनाखो हुनुपर्छ । दम, उच्च रक्तचाप, मधुमेह, अंग प्रत्यारोपण गरेका, बालबालिका र वृद्धवृद्धाहरु यस भाइरसको जोखिम हुन सक्दछ । यस्तो समस्याबाट बच्नको लागि संक्रमित भैसकेको अवस्थामा अन्य मानिसभन्दा अलग्गै बस्ने, कम्तीमा १० दिनजति मानिसहरुसँग दूरी कायम राख्नाको साथै घरबाहिर निस्कँदा सतर्कता अपनाउने ।
कोल्ड डायरिया –जाडो याममा बढी देखिने यो एक प्रकारको भाइरल डायरिया हो । पाँच वर्षमुनिका बालबालिकामा खासगरी रोटाभाइरस नामक किटाणुले बढी दुःख दिन्छ । वयस्कहरुमा नोरो भाइरसको कारणले डायरिया र बान्ता गराउँछ । रोटा भाइरस खासगरी ३ वर्षमुनिका बालबालिकामा बढी प्रभाव पार्ने गर्छ । विश्वमा नै यो भाइरस पखाला र बान्ताबाट हुने बालबालिकाको मृत्युको सबैभन्दा प्रमुख कारण सावित भएको छ । संक्रमित व्यक्तिको दिसा वा बान्ता, पानी वा कुनै सतह वा सामानमा परेमा र सो खानेकुरा वा सतहमा छुँदा यो भाइरस सहजै सर्न सक्छ । यो खासगरी पार्टी, स्कुल वा नर्सिङ संस्थाहरुमा अचानक प्रकोपको रुपमा देखिन सक्छ । यस्ता समस्याहरुबाट बच्नको लागि सरसफाइमा बिशेष ध्यान दिन जरुरी रहन्छ । सरसफाईमा राम्रोसंग ध्यान दिन सकेमा रोगको प्रकोपबाट बच्न सहज रहन्छ ।
टन्सिल –चिसोको समयमा जटिल समस्याको रुपमा टन्सिलको समस्या देखिन्छ । यो ब्याक्टेरियल या भाइरस संक्रमणबाट हुन्छ । यो समस्या भएमा गलामा दुख्ने, खाना खान, बोल्नमा अप्ठ्यारो हुनुका साथै ज्वरो पनि आउन सक्छ । यसबाट बच्नको लागि चिसो मौसममा चिसो पेय पदार्थ तथा चिसो खानेकुरा सेवन गर्नु हुँदैन । गर्मीको समयमा जस्तो चिसो पदार्थ सेवन गरे यस्ता समस्याले निरन्तर रुपमा सताई रहन्छ ।
दम –चिसो मौसममा अर्को जटिल समस्याको रुपमा दमबाट पीडित बिरामीहरुलाई समस्या हुने गर्दछ । दम एक प्रकारको एलर्जिको कारण हुने रोग हो । रातको समयमा, चिसो बढेको बेला तथा जाडोको मौसममा एलर्जिले आक्रमण गर्ने सम्भावना बढी रहन्छ । त्यसैले गर्दा दमका रोगीहरुले चिसोबाट बच्न अति जरुरी रहन्छ । त्यसैगरी दमका रोगीले धुलो, माटो, धुवाँ र वायु प्रदूषणबाट बच्न एकदमै जरुरी हुन्छ । दमका रोगीले आफ्नो नियमित सेवन गर्ने औषधिहरु चिकित्सकको सल्लाह बमोजिम लिनुपर्छ । नियमित रुपमा खादै गरेको औषधिहरुलाई चिकित्सकको सल्लाह विना औषधिको हेरफेर गर्न अति जरुरी रहन्छ ।
जोर्नीको दुखाइ- चिसोको कारणले गर्दा जोर्नी दुख्ने समस्या र बाथ रोग पनि धेरैलाई देखिन्छ । हाम्रो शरीरभित्रको तापक्रम र बाहिरको तापक्रम नमिल्दा जोर्नीसम्बन्धी समस्या देखा पर्छ । जाडो महिनामा बाथ रोगका बिरामी पनि धेरै देखिन्छन् । विषेशगरी वृद्धवृद्धामा जोर्नी दुख्ने समस्या बढी हुन्छ । चिसो बढेको बेला ज्वाइन्ट पेन जसलाई पनि हुन सक्छ । तर बूढाबूढीहरुको हड्डी कमजोर भएको कारण यिनीहरुलाई चिसोले बढी प्रभावित गर्छ । यसबाट बच्नको लागि सकेसम्म चिसो हावामा बाहिर ननिस्कने, जोर्नीहरुमा तातो सेकाइको लागि पट्टी या हट ब्यागको प्रयोग गर्नुपर्छ । सामान्य हल्का किसिमको व्यायाम नियमित गर्ने, न्यानो लुगा लगाउने, झोलिलो खानेकुरा खाने, क्याल्सियम खाने, सागपात, पोषणयुक्त खानेकुरा प्रशस्त मात्रामा खाने गर्नुपर्छ ।
ज्वरो, रुघाखोकी –जाडोमा रुघाखोकीले पनि धेरैलाई सताउँछ । यो भाइरस कुनै संक्रमित व्यक्तिले खोक्दा, हाछ्युँ गर्दा, बोल्दा, मुखबाट निस्किने पानीका कणहरूमार्फत हावाका माध्ययमबाट अर्को व्यक्तिमा सर्ने गर्छ । जाडोयाम सुरु हुनासाथ मौसममा आउने परिवर्तनका कारण रुघाखोकीको समस्या देखिन थाल्छ । जाडोमा यसका भाइरस बढी सक्रिय हुन्छन् । यसले खासगरी बच्चा तथा बूढाबूढीलाई आक्रमण गर्छ । ज्वरो आउने, रुघा लाग्ने समस्या बेलैमा निराकरण नहुँदा निमोनियाको खतरा हुने भएकोले सतर्कता अपनाउन जरुरी रहन्छ ।
निमोनिया –चिसो मौसममा निमोनियाका बिरामी धेरै देखिन्छन् । यो मौसममा खासगरी बच्चा र वृद्धवृद्धा निमोनियाको उच्च जोखिममा हुन्छन् । निमोनिया हुँदा धेरै ज्वरो आउने, थकान महसुस हुने, सास फेर्न गाह्रो हुनेजस्ता समस्या देखिन्छ । फोक्सोमा संक्रमण भएपछि छाती दुख्ने र श्वासप्रश्वासमा समस्या देखिने हुन्छ । निमोनियाबाट बच्नको लागि चिसोबाट बच्ने, छातीसम्बन्धी रोगीहरुले नियमित चिकित्सकको सल्लाह लिएर उपचार गराउने, खानपानमा ध्यान दिने पोषण एवं भिटामिनयुक्त खानेकुरा खाने, धुम्रपान नगर्ने, गुम्सिएको कोठामा बस्नु हुँदैन । तातो न्यानो गरी सुरक्षीत तरिकाले चिसोबाट जोगिने केही समस्या आएमा तत्कालै चिकित्सकसंग सम्पर्क गर्न जरुरी रहन्छ ।
पिनास – चिसैको कारण पिनासले पनि धेरैलाई सताउने गरेको पाईन्छ । नाकको छेउमा हावाले भरिएको खाली ठाउँ हुन्छ । नाकभित्रको पानी चिसोका कारण बाहिर निस्कन नसकेपछि खाली ठाउँमा बस्छ । यसरी पानी भरिएपछि पिनास हुन्छ । पिनासबाट बच्नको लागि चिसोबाट बच्ने, धेरै एलर्जी हुने तत्व, धुलो, धुवाँ आदिबाट बच्ने, धुम्रपान तथा मध्यपानबाट टाढा रहनुपर्छ । जाडोमा देखिने यस्ता विभिन्न समस्याबाट बच्नको लागि न्यानो रहनु नै उत्तम उपाय हो । यसको अलावा जाडोको समयमा वाफ लिने, नुन पानीले कुल्ला गर्ने, संक्रमण भएको अवस्थामा तातो झोलीय तरल पदार्थ बढी मात्रामा खानुपर्छ । एक्कासी गर्मीबाट चिसोमा र चिसोबाट गर्मीमा जानु हुँदैन ।

जाडोको समयमा बालबालिका तथा वृद्धवृद्धाहरुको स्वास्थ्यमा विषेश ध्यान दिनुपर्छ । उल्लेखित विभिन्न प्रकारको समस्याबाट वच्नको लागि चिसोबाट जोगिन अति आवश्यक रहन्छ । स्वस्थ रहनको लागि शारिरिक व्यायाम आवश्यक रहन्छ । तर चिसो मौसममा शारिरिक व्यायामहरु गर्दा पनि चिसोबाट जोगिन अति आवश्यक रहन्छ । विहानिको मर्निङ्कवाक गर्दा चिसोबाट जोगिनु पर्छ, विहानको समयमा सित बर्षिने भएकोले त्यो सितले गर्दा समस्या हुने भएकोले मर्निङ्ग वाल्क गर्दा निकै सावधानि अपनाउन जरुरी रहन्छ । चिसोको मौसममा शारिरिक व्यायाम गर्दा घरैमा वसेर चिसोबाट जोगिएर पनि गर्न सकिन्छ ।